Karabük Üniversitesi'nde (KBÜ) Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) destekli bir proje ile orman yangınları sonrası yaşanan ekonomik ve ekolojik kayıplara yönelik bilimsel çözümler geliştiriliyor.
Proje, özellikle yangın sonrası kızılçam ve karaçam odunlarında meydana gelen fiziksel, mekanik ve kimyasal bozulmaları inceleyerek hammadde kayıplarını azaltmayı amaçlamaktadır. KBÜ Orman Fakültesi Orman Mühendisliği Bölümü’nden Prof. Dr. Ufuk Coşgun'un yürütücülüğündeki bu çalışmalar, yangın görmüş odun hammaddesinin ticari değerini koruyabilecek süreyi belirlemeyi hedefliyor.
Bilimsel veriler ile ormanların yeniden canlandırılması
TÜBİTAK 1001 programı kapsamındaki proje, Türkiye’de yaygın olarak bulunan kızılçam ve karaçam odunlarının yangın sonrası bozulma süreçlerini araştıracak. Yangın sonrasında odun hammaddesinin değer kaybı öngörüsü, arazilerin hızlı bir şekilde boşaltılması ve yüksek kaliteli tomrukların daha düşük katma değerli ürün sınıflarında pazarlanması gibi sorunlara yol açabiliyor.
Proje kapsamında, bu belirsizlikleri gidermek amacıyla yangın görmüş odun hammaddesinin ticari değerini kaybetmeden arazilerde tutulabileceği maksimum süreyi ifade eden "Restorasyon Periyot Genişliği" belirlenmeye çalışılacak. Kurtarılan bu bilgilerle, Orman Genel Müdürlüğü’nün kriz yönetimi ve hammadde pazarlama süreçlerine bilimsel bir zemin sağlanacak.
Mekanik testler ve analizler
Çalışma, 28 ay boyunca 15 günlük periyotlarla yürütülecek. Yangın görmüş alanlardan toplam 34 deneme ağacından alınacak 10 binin üzerinde numune, TS-ISO standartlarına uygun akredite testlerden geçirilecek. Statik eğilme, elastikiyet modülü ve şok direnci gibi mekanik testler, Karabük Üniversitesi Demir Çelik Enstitüsü Malzeme Araştırma Geliştirme Merkezi (MARGEM) bünyesindeki akredite laboratuvarlarda gerçekleştirilecek.
Ayrıca, Termal stres kaynaklı mikro-anatomik deformasyonlar Taramalı Elektron Mikroskobu (SEM) ile incelenirken, kimyasal bozulmalar Fourier Dönüşümlü Kızılötesi Spektroskopisi (FTIR) ile değerlendirilecek. Bu analizlerle odunlardaki direnç kayıplarının nedenleri netleştirilecektir.
Projenin ekonomik boyutunda ise, Batı Karadeniz, Ege ve Akdeniz bölgelerinde meydana gelen orman yangınlarının öncesi ve sonrasındaki hammadde arzı ile ihale satış verileri incelenecek.
Yangın sonrası orman yönetimi için bilimsel yol haritası
Hızlı pazarlama kararlarının fiyatlandırma üzerindeki etkileri çoklu regresyon modelleriyle analiz edilerek yangın sonrası orman yönetimi ve hammadde pazarlamasına dair bilimsel bir yol haritası oluşturulacak. Çalışma, 12. Kalkınma Planı’ndaki "Sürdürülebilir Orman Yönetimi", "Yeşil Dönüşüm" ve "Döngüsel Ekonomi" hedefleriyle de uyumlu olduğu belirtiliyor.
Yangın hasarlı orman varlıklarının bozulma süreçlerinin ortaya konmasıyla birlikte, hem kullanılabilir odun hammaddesinin israfı önlenecek hem de yangın sonrası ekosistemin doğal gençleşme dinamiklerine uygun restorasyon çalışmalarının planlanmasına katkı sağlanacak.
KARABÜK ÜNİVERSİTESİNDE (KBÜ) YÜRÜTÜLEN TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK ARAŞTIRMA KURUMU (TÜBİTAK) DESTEKLİ PROJEYLE, YANGIN SONRASI KIZILÇAM VE KARAÇAM ODUNLARINDA MEYDANA GELEN FİZİKSEL, MEKANİK VE KİMYASAL BOZULMALAR ZAMANA BAĞLI OLARAK İNCELENEREK HAMMADDE KAYIPLARININ AZALTILMASI HEDEFLENİYOR.
