Konya, Karaman ve Aksaray illerini içine alan Konya Kapalı Havzası, bölgenin jeolojik yapısını tehdit eden "obruk" gerçeğiyle mücadelesini sürdürüyor. AFAD İl Müdürlüğü tarafından titizlikle yürütülen "Obruk Duyarlılık Haritası" projesinde güncel verilere göre havza genelinde tespit edilen toplam obruk sayısı 739’a ulaştı.
İklim değişikliğiyle tetiklenen kuraklık ve tarımsal sulama için kullanılan yer altı suyunun kontrolsüz çekimi, zeminde oluşan boşlukları derinleştirerek yüzeyde ani çökmelere neden oluyor. Uzmanlar, yapay zeka ve uydu görüntüleme sistemlerinin sağladığı verilerle bölgedeki riskli alanların artık çok daha hızlı tespit edildiğini vurguluyor.
Teknoloji yardımıyla "görünmeyen" tehlikeler kayıt altında
AFAD bünyesinde 2020 yılında hayata geçirilen proje kapsamında, sadece yeni oluşan obruklar değil, geçmiş yıllarda oluşmuş ancak kayıtlara geçmemiş yapılar da dijital envantere dahil edildi. Jeoloji Mühendisleri Odası Konya Şube Başkanı Şükrü Arslan, geçmişte kayda alınmayan birçok obruğun uydu görüntüleri ve saha analizleriyle gün yüzüne çıkarıldığını belirtti.
Arslan, "Konya genelindeki 702 obruğun 380’i, son 35 yıl içerisinde kontrolsüz su kullanımıyla oluşan kuyu tipi obruklardan oluşuyor. Bu durum, yeraltı suyu yönetiminin ne kadar kritik olduğunu kanıtlıyor" değerlendirmesinde bulundu.
Afet yönetiminde yapay zeka devri
Bölgedeki obruk oluşumlarını minimize etmek ve erken uyarı sistemleri geliştirmek amacıyla kullanılan yapay zeka destekli haritalama yöntemleri, yerel yönetimler ve afet birimleri için hayati önem taşıyor. Obrukların ana ve tali faktörlerinin analiz edildiği bu haritalar, risk yönetimini bir "tahmin" sürecinden çıkarıp "bilimsel veriye dayalı bir planlama" sürecine taşıyor.
Son yıllarda yıllık obruk oluşum hızında 20’li rakamlardan 10’lu seviyelere bir düşüş eğilimi gözlemlense de, uzmanlar tedbiri elden bırakmamak gerektiği konusunda uyarıyor. Konya'da 702, Karaman'da 29 ve Aksaray'da 8 adet kayıtlı obruk bulunan havzada, bilimsel çalışmalar afet riskinin azaltılması noktasında en önemli dayanak noktası olmaya devam ediyor.
