Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi (BEUN) Harita Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hakan Kutoğlu, Van’ın doğusu için dikkat çeken bir deprem uyarısında bulundu. İngiltere’deki Leeds Üniversitesi ile yürütülen uydu radar çalışmaları sonucunda bölgede büyük bir sismik hareketlilik tespit edildiğini açıklayan Kutoğlu, 250 kilometre uzunluğundaki fay sisteminde homojen bir gerginlik birikimi olduğunu belirtti. Uzman isim, bu hattın 6 Şubat Hatay depremlerine benzer yıkıcı bir sarsıntı üretebileceğini ifade etti.
Türkiye’nin aktif fay hatları üzerinde yer aldığını hatırlatan Prof. Dr. Kutoğlu, yalnızca bilinen 500’ü aşkın fayın değil, henüz keşfedilmemiş kırıkların da risk oluşturduğunu vurguladı.
Uydu Radar Çalışmaları Van’ın Doğusunda Büyük Sismik Hareketlilik Gösteriyor
BEUN ve Leeds Üniversitesi iş birliğiyle yürütülen projede radar interferometri yöntemi kullanılıyor. Bu teknik sayesinde uydu radar verileriyle yer kabuğundaki milimetrik hareketler dahi anlık olarak izlenebiliyor. Elde edilen ölçümler doğrultusunda Türkiye genelinde sismik gerginlik haritaları oluşturuluyor.
Prof. Dr. Hakan Kutoğlu, yapılan analizlerde Türkiye sınırları içinde yıllık bazda en yüksek stres birikiminin Van’ın hemen doğusunda yer alan hatta görüldüğünü açıkladı. Haritalarda kırmızı renkle gösterilen bölgelerin yüksek gerilimi temsil ettiğini belirten Kutoğlu, bu alanın yıllar içinde düzenli şekilde enerji biriktirdiğini söyledi.
250 Kilometrelik Fay Hattında Büyük Deprem Kaydı Yok
İnceleme yapılan bölgede daha önce tespit edilmiş çok sayıda fay hattı bulunduğunu belirten Kutoğlu, bunlardan birinin Çaldıran Fayı olduğunu hatırlattı. Çaldıran Fayı’nın 1647 ve 1976 yıllarında kırıldığını ve geçmişte 7.3 büyüklüğünde depremler ürettiğini aktardı.
Van’ın güneyinde ise 1881 ve 2011 yıllarında yıkıcı depremler meydana geldiğini anımsatan Kutoğlu, dikkat çeken noktaya işaret etti: Çaldıran Fayı kırılmış olmasına rağmen, bölgede 250 kilometre uzunluğunda ve büyük bir deprem kaydı bulunmayan geniş bir alan yer alıyor.
Bu alanın baştan sona homojen şekilde yüksek gerilim göstermesi, fay sisteminin bir bütün olarak enerji biriktirdiğini ortaya koyuyor.
“6 Şubat Hatay Depremleri Gibi Aynı Anda Çalışabilir”
Prof. Dr. Hakan Kutoğlu, haritadaki 250 kilometrelik hattın homojen kırmızı renkte görünmesinin, fayların birbirine bağlı şekilde çalıştığını gösterdiğini ifade etti. Bu durumun risk boyutuna dikkat çeken Kutoğlu, şu değerlendirmede bulundu:
Bölgedeki gerginliğin her yıl üst üste eklendiğini belirten uzman isim, sistemin birlikte hareket etmesi halinde 6 Şubat 2023’te Hatay’da yaşanan depremlere benzer şekilde geniş bir hattın aynı anda kırılmasının ihtimal dahilinde olduğunu söyledi.
Hatay merkezli depremlerde yüzlerce kilometrelik fay segmentlerinin ardışık ve bağlantılı şekilde kırıldığına işaret eden Kutoğlu, Van’ın doğusundaki 250 kilometrelik fay hattında da benzer bir mekanizmanın teorik olarak mümkün olabileceğini dile getirdi.
Van’ın Doğusu Neden Daha Az Konuşuluyor?
Prof. Dr. Kutoğlu, Türkiye’de deprem tartışmalarının çoğunlukla Marmara ve batı bölgeleri üzerinden yürütüldüğünü belirtti. Nüfus yoğunluğunun batıda olması nedeniyle kamuoyunun dikkatinin bu alanlara odaklandığını ifade eden Kutoğlu, yapılan bilimsel çalışmaların Van’ın doğusunun da en fazla gerilim biriken bölgelerden biri olduğunu gösterdiğini vurguladı.
Uzman isim, bu nedenle bölge için gerekli tedbirlerin alınması gerektiğini ve risk analizlerinin güncel veriler ışığında yapılmasının önem taşıdığını kaydetti.
“2011 Van Depremi Her Şeyin Bittiği Anlamına Gelmiyor”
2011 yılında Van’da meydana gelen depremin bölgedeki sismik aktivitenin sona erdiği anlamına gelmediğini belirten Prof. Dr. Hakan Kutoğlu, o sarsıntının yalnızca sınırlı bir alanı etkilediğini söyledi.
Uydu radar verilerinin, arka planda çok daha büyük bir sistemin çalışmaya ve enerji biriktirmeye devam ettiğini ortaya koyduğunu aktaran Kutoğlu, 250 kilometrelik fay hattındaki homojen gerginliğin dikkatle izlenmesi gerektiğini ifade etti.
Ortaya konan sismik gerginlik haritaları, Van’ın doğusunda büyük bir deprem potansiyeline işaret ediyor. Uzmanlar, bölgedeki yapı stokunun güçlendirilmesi, afet planlarının güncellenmesi ve bilimsel veriler doğrultusunda önleyici adımların hızlandırılması gerektiği görüşünde birleşiyor.
Van’ın doğusunda tespit edilen büyük sismik hareketlilik, Türkiye’nin deprem gerçeğini bir kez daha gündeme taşıdı. 250 kilometrelik fay hattında biriken enerjinin nasıl ve ne zaman boşalacağı bilinmezliğini korurken, uzmanların uyarıları bölge için dikkatli olunması gerektiğini ortaya koyuyor.
