Suriye’nin yakın siyasi tarihinde iz bırakan isimlerden, eski Devlet Başkanı Hafız Esad’ın kardeşi Rıfat Esad’ın Birleşik Arap Emirlikleri’nde (BAE) 88 yaşında doğal nedenlerle öldüğü bildirildi. Muhalif çevrelerce, 1982’de Hama’daki ayaklanmanın sert biçimde bastırılması nedeniyle “Hama Kasabı” olarak anılan Esad, yıllara yayılan sürgün hayatı, iktidar hırsı ve hakkında açılan davalarla gündemde kalmıştı.
Rıfat Esad, 1970’teki darbede ağabeyi Hafız Esad’ın iktidara yükselişine destek veren, kökeni orduya dayanan bir figürdü. Hafız Esad’ın “demir yumruk” olarak nitelenen yönetimi döneminde rejimin güçlü aktörlerinden biri haline geldi. Ancak Hafız Esad’ın 2000’deki ölümünün ardından, yeğeni Beşar Esad’a karşı yürüttüğü güç mücadelesi sonuçsuz kaldı; Esad, uzun yıllarını çoğunlukla Fransa’da geçirdiği bir sürgünde yaşadı.
“Hama Kasabı” suçlamalarının odağında 1982 var
Rıfat Esad’ın adının en çok anıldığı dönem, 1982’de Müslüman Kardeşler ayaklanmasının bastırılması süreci oldu. Üç hafta sürdüğü belirtilen operasyonlarda “10 binden fazla kişinin öldüğü” aktarılırken, bağımsız izleme grupları sivil kayıpların 30 bin ile 40 bin arasında olabileceğini öne sürmüştü. Bu baskının, yıllar sonra Beşar Esad yönetiminin kendi karşıtlarına yaklaşımında da bir “model” olarak görüldüğü yorumları yapılmıştı.
Hukuki süreçler de Esad’ı takip etti. İsviçre Başsavcılığı’nın Mart 2024’te yaptığı açıklamada, Rıfat Esad’ın Hama’daki eylemleri nedeniyle savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar kapsamında yargılanacağı duyurulmuştu.
Avrupa’da servet, mahkeme salonlarında dava dosyaları
Sürgün yıllarında Avrupa’da varlıklı bir iş insanı profili çizen Rıfat Esad, zaman içinde yolsuzluk soruşturmalarının merkezine yerleşti. 2020’de bir Fransız mahkemesi, Suriye devletinden zimmetine geçirdiği fonlarla Fransa’da milyonlarca euroluk mülk edindiği gerekçesiyle Esad’a dört yıl hapis cezası verdi. Fransa’daki mülklerin yanı sıra Londra’daki bir mülküne de el konulması kararlaştırıldı.
Hapis cezasından kaçınmak için 2021’de Suriye’ye döndüğü belirtilen Esad’ın, Beşar Esad’ın devrilmesinin ardından 2024’te yeniden ülkeyi terk etmek zorunda kaldığı da aktarıldı.
Rıfat Esad, geride yalnızca bir aile içi iktidar kavgasının değil; Suriye’nin çatışmalarla örülü siyasi tarihinin en ağır sayfalarından birinin de tartışmalı mirasını bırakarak yaşamını yitirdi.
