26 Şubat 1992 gecesi Azerbaycan’ın Dağlık Karabağ bölgesindeki Hocalı kasabasında yaşananlar, Karabağ Savaşı’nın en trajik olaylarından biri olarak kayıtlara geçti. Kadın, çocuk ve yaşlı sivillerin hedef alındığı saldırı, hem Azerbaycan’ın resmî verilerine hem de uluslararası insan hakları raporlarına yansıdı. Aradan geçen yıllara rağmen Hocalı’da yaşananlar hafızalardaki yerini koruyor. Peki Hocalı Katliamı nedir, nasıl gerçekleşti ve o gece kaç kişi hayatını kaybetti?
Hocalı Katliamı nedir?
Hocalı Katliamı, 26 Şubat 1992’de Azerbaycan’ın Hocalı kasabasında sivillere yönelik gerçekleştirilen saldırı olarak tanımlanıyor. Azerbaycan kaynaklarına göre olay, Ermeni güçleri ve 366. Motorize Piyade Alayı’nın katılımıyla meydana geldi.
Resmî Azerbaycan verilerine göre saldırı sonucunda 613 sivil hayatını kaybetti. Hayatını kaybedenlerin 106’sının kadın, 83’ünün çocuk olduğu bildirildi. Ayrıca 487 kişinin ağır yaralandığı, 1.275 kişinin rehin alındığı ve 150 kişinin kaybolduğu açıklandı. Bu yönüyle Hocalı, Karabağ Savaşı sırasında sivillerin en ağır kayıplar verdiği olaylardan biri olarak değerlendiriliyor.
İnsan Hakları İzleme Örgütü ve Memorial İnsan Hakları Merkezi de Hocalı’da yaşananları, Dağlık Karabağ çatışmaları sürecindeki en büyük sivil kayıplardan biri olarak raporladı.
Hocalı Katliamı nasıl gerçekleşti?
1991’in son aylarında Hocalı kasabası ablukaya alındı. Karayolu bağlantısı kesildi, 20 Kasım 1991’de helikopter ulaşımı da engellendi. Elektrik ve gaz hizmetleri durdurulan kasaba, aylar boyunca yoğun bombardıman altında kaldı.
25 Şubat’ı 26 Şubat’a bağlayan gece Hocalı üç taraftan kuşatıldı. Çıkış yollarının kapatıldığı belirtilirken, sivillerin büyük kısmı karanlıkta ve ağır kış şartlarında kasabayı terk etmeye çalıştı. Azerbaycan kaynaklarına göre kaçmaya çalışan siviller çevredeki açık arazilerde hedef alındı.
Olayın ardından yapılan incelemelerde çok sayıda sivilin yaşamını yitirdiği, yaralananların ise bölgeden güçlükle tahliye edildiği bildirildi. Rehin alınan sivillerin bir kısmı daha sonra serbest bırakılırken, kaybolan kişilerle ilgili belirsizlik uzun süre devam etti.
26 Şubat 1992 Hocalı’da ne yaşandı?
Saldırının yaşandığı gece kasabada yoğun çatışmaların sürdüğü, evlerin ve kamu binalarının hedef alındığı aktarıldı. Sivillerin büyük bölümü can güvenliği için ormanlık alanlara ve çevredeki tepelere yöneldi. Ancak ağır kış koşulları ve devam eden saldırılar nedeniyle çok sayıda kişi hayatını kaybetti.
Azerbaycan resmî verilerine göre 613 kişi öldü, 487 kişi ağır yaralandı. Rehin alınan 1.275 kişiden bazılarının akıbeti uzun süre bilinmedi. 150 kişinin kayıp olduğu açıklandı.
Olay, Azerbaycan Parlamentosu tarafından 1994 yılında “soykırım” olarak tanımlandı. Bu karar, ülke içinde ve dışında geniş yankı buldu.
Uluslararası tepkiler ve insan hakları raporları
Hocalı’da yaşananlar uluslararası insan hakları kuruluşlarının raporlarına da yansıdı. İnsan Hakları İzleme Örgütü, Hocalı olaylarını Dağlık Karabağ’daki en büyük sivil katliam olarak nitelendirdi. Memorial İnsan Hakları Merkezi de benzer şekilde sivillere yönelik ağır ihlaller yaşandığını bildirdi.
Bazı ülkelerin yerel meclisleri ve parlamentoları, Hocalı’da yaşananları “soykırım” olarak tanıyan kararlar aldı. Azerbaycan ise her yıl 26 Şubat’ta Hocalı’da hayatını kaybedenleri anma törenleri düzenliyor.
Hocalı Katliamı’nın hafızalardaki yeri
Hocalı, yalnızca bir kasabanın adı olmaktan öte, Karabağ Savaşı’nın sembol olaylarından biri olarak anılıyor. O gece yaşananlar, Azerbaycan toplumunun kolektif hafızasında derin bir iz bıraktı.
Bugün Hocalı, hem kaybedilen sivillerin anısı hem de uluslararası alanda adalet ve insan hakları tartışmalarının önemli başlıklarından biri olarak gündemdeki yerini koruyor. 26 Şubat 1992 gecesi yaşananlar, savaşın siviller üzerindeki ağır sonuçlarını gösteren en çarpıcı örneklerden biri olarak tarihe geçmiş durumda.
