ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı’nda deniz trafiğini etkileyen ciddi bir navigasyon sorunu ortaya çıktı. Bölgede faaliyet gösteren çok sayıda ticari geminin GPS sistemleri hatalı konum göstermeye başladı. Bazı gemiler haritalarda havaalanlarında, nükleer tesislerin yakınında ya da İran topraklarında bulunuyormuş gibi göründü.
Uzmanlar bu durumun, küresel konumlandırma sistemi sinyallerine yönelik yoğun elektronik müdahaleden kaynaklandığını belirtiyor.
Elektronik müdahale binlerce gemiyi etkiledi
Denizcilik istihbarat şirketi Windward’ın verilerine göre 28 Şubat’ta Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Umman ve İran açıklarında seyreden 1100’den fazla ticari geminin navigasyon sistemi GPS karıştırma ve sahte sinyal gönderme nedeniyle yanlış konum bildirdi.
Bu tür müdahalelerde GPS alıcılarının kullandığı frekanslara güçlü radyo sinyalleri gönderiliyor.
“Jamming” olarak bilinen yöntem sinyali tamamen devre dışı bırakırken, “spoofing” ise sistemin yanlış koordinatlar üretmesine yol açıyor.
Hürmüz Boğazı’nda deniz trafiği aksadı
Elektronik müdahalenin en yoğun hissedildiği yerlerden biri, dünya petrol ve doğal gaz ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı oldu.
Dar ve hassas bir geçiş noktası olan boğazda bazı tankerlerin rotasını değiştirdiği, bazı gemilerin ise güvenlik gerekçesiyle AIS sinyallerini kapattığı bildirildi.
AIS (Automatic Identification System), gemilerin konum, hız ve rota bilgilerini otomatik olarak paylaşmasını sağlayan sistem olarak biliniyor. Bu sistemin devre dışı kalması denizde çarpışma riskini artıran önemli bir güvenlik sorunu olarak değerlendiriliyor.
GPS karıştırma olayları hızla arttı
Windward’ın analizine göre İran’daki savaşın başlamasından sonraki ilk 24 saat içinde bölgede 21 yeni GPS karıştırma alanı tespit edildi. Bir gün sonra bu sayı 38’e yükseldi.
Denizcilik veri şirketi Lloyd’s List Intelligence ise savaşın başlangıcından 3 Mart’a kadar 655 gemiyi etkileyen 1735 GPS müdahalesi olayı kaydetti. Her olayın ortalama üç ila dört saat sürdüğü ve günlük vakaların kısa sürede iki katına çıktığı belirtildi.
Sinyal müdahalesi uçuş güvenliğini de etkiliyor
Uzmanlara göre GPS ve diğer uydu navigasyon sistemlerine yönelik elektronik müdahale son yıllarda giderek yaygınlaşıyor. Özellikle Rusya-Ukrayna savaşı sonrası drone kullanımının artması bu yöntemin askeri operasyonlarda daha sık kullanılmasına yol açtı.
Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği verileri de bu eğilimi doğruluyor. Kuruma göre uçaklarda GPS sinyal kaybı vakaları 2021 ile 2024 yılları arasında yüzde 220 arttı.
