Kazakistan, siyasi ve hukuki yapısını kökten değiştiren tarihi bir adımla yeni bir döneme merhaba dedi. Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, 15 Mart'ta halk oylamasıyla büyük bir destek alan yeni anayasanın bugünden itibaren resmen yürürlüğe girdiğini açıkladı. Ulusa sesleniş konuşmasında kararı "gerçekten tarihi bir olay" olarak nitelendiren Tokayev, "Bugün, bağımsız Kazakistan tarihinin yeni bir dönemi başlıyor" ifadesini kullandı.
Tokayev, yeni anayasal dönemin ülkeyi istikrarlı bir kalkınmaya, kapsamlı reformlara ve modernleşmeye taşıyacağını vurguladı. Siyasi sistemin ve sivil toplum kuruluşlarının köklü bir dönüşüm sürecine girdiğini belirten Kazak lider, ulusal birlik ruhuyla tüm vatandaşlara eşit fırsatlar sunan "Adil Kazakistan"ı inşa edeceklerine olan inancını dile getirdi. Toplumda "Hukuk ve Düzen", "Çalışkanlık ve İlerleme" ile "Temizlik ve Doğa Sevgisi" gibi temel değerlerin kalıcı hale getirileceğinin de altı çizildi.
31 Yıllık Çift Meclisli Sistem Tarihe Karıştı: "Kurultay" Dönemi Başlıyor
Yeni anayasa ile birlikte Kazakistan siyasetinde en dikkat çekici değişiklik parlamento yapısında gerçekleşti. Ülkede 31 yıldır uygulanan çift meclisli parlamento sistemi tamamen kaldırılarak yerine tek meclisli bir yapı getirildi.
Anayasal reform kapsamında oluşturulan yeni yasama organı "Kurultay", 145 sandalyeden oluşacak. Kurultay üyeleri, nispi temsil sistemiyle halk tarafından 5 yıllık bir dönem için seçilecek. Yeni sistemde halkı temsil etme yetkisi yalnızca Cumhurbaşkanı ve Kurultay’a ait olacak; iktidarın gayrimeşru yollarla veya zorla ele geçirilmesi ise kesin bir dille yasaklanıyor.
Uluslararası Hukukun Üstünlüğü Kaldırıldı
Yeni anayasa, Kazakistan’ın ulusal egemenliğini pekiştirecek çok kritik maddeleri de beraberinde getiriyor. En radikal değişikliklerden biri, uluslararası anlaşmaların iç hukuk üzerindeki üstünlüğüne son verilmesi oldu. Yeni düzenlemeye göre, Kazakistan anayasasına aykırı olduğu tespit edilen hiçbir uluslararası sözleşme onaylanmayacak. Yürürlüğe girecek olan tüm uluslararası anlaşmaların iç hukuk normlarıyla tamamen uyumlu olması zorunlu kılınacak.
Yabancı Fonlara Sıkı Denetim ve Milli Kaynaklar Güvencesi
Ülkedeki siyasi ve toplumsal dinamikleri yabancı müdahalelerden korumak adına yeni anayasaya sert hükümler eklendi. Siyasi partilerin ve sendikaların yabancı devletler, yabancı şirketler veya yabancı ortaklı kuruluşlar tarafından finanse edilmesi tamamen yasaklandı. Ayrıca, kar amacı gütmeyen sivil toplum kuruluşlarının yurt dışından aldığı mali destekleri şeffaf bir şekilde beyan etmesi zorunlu hale getirildi.
Ekonomik tarafta ise ülkenin zenginlikleri anayasal güvenceye alındı. Toprak, su, yer altı kaynakları ve tüm doğal varlıkların mülkiyetinin doğrudan "halka" ait olduğu vurgulanırken, devletin bu kaynakları halk adına yönetmeye devam edeceği karara bağlandı.
Cumhurbaşkanlığı Şartları Ağırlaştırıldı, Çifte Vatandaşlık Yasaklandı
Yeni anayasada yürütmenin başı olan Cumhurbaşkanlığı makamına dair kurallar da netleşti. Mevcut yedi yıllık tek dönem kuralı korunurken, cumhurbaşkanı adaylarına yeni kriterler getirildi. Buna göre adayların;
Doğuştan Kazakistan vatandaşı olması,
En az 5 yıl devlet hizmetinde veya seçilmiş bir görevde deneyim kazanmış olması gerekecek.
Ayrıca yeni anayasa ile birlikte çifte ve çoklu vatandaşlık tamamen yasaklandı. Aile yapısına ilişkin maddede ise yalnızca kadın ile erkek arasında, özgür irade ve eşit haklara dayalı evliliklerin resmi olarak tanınacağı hükmü yer aldı. Dil politikasında ise statüko korundu; Kazakça devlet dili olmaya devam ederken, Rusça resmi işlemlerde Kazakça ile birlikte kullanılmayı sürdürecek.
Referandumda Ezici Destek Almıştı
Toplam 11 bölüm ve 96 maddeden oluşan yeni anayasa metninin ön sözünde, Kazakistan’ın binlerce yıllık "Büyük Bozkır" tarihinin mirasçısı olduğu hatırlatılıyor. Devletin laik ve üniter yapısı ile sınırlarının dokunulmazlığının altını çizen bu tarihi metin, 15 Mart'ta yapılan referandumda sandığa giden seçmenlerin yüzde 87,15'inin "evet" oyunu alarak yürürlüğe girmişti.
