Iran ile United States arasındaki gerilim yalnızca enerji piyasalarını değil, teknoloji üretim zincirlerini de etkileyebilecek gelişmelere yol açtı. Orta Doğu’da artan askeri hareketlilik ve karşılıklı saldırılar sonrası bölgede ekonomik etkileri olan gelişmeler yaşanıyor.
Israel ve ABD tarafından başlatılan saldırıların ardından İran’ın hem İsrail’i hem de Körfez’deki ABD üslerini hedef aldığı bildirildi. Bu süreçte bölgedeki güvenlik durumu yalnızca askeri gelişmelerle sınırlı kalmadı ve ticaret ile üretim zincirleri üzerinde de etkiler ortaya çıkmaya başladı.
Hürmüz Boğazı’nda Trafik Büyük Ölçüde Durdu
Bölgedeki gelişmelerin ardından Strait of Hormuz çevresinde önemli bir hareketlilik yaşandı. İran yönetimi, ekonomik baskı oluşturabilecek adımlar kapsamında boğazdaki geçişleri büyük ölçüde sınırladı.
Çin ve Rusya’ya ait bazı tankerler istisna olarak faaliyet göstermeye devam ederken, diğer ticari gemilerin geçişlerinde ciddi düşüş olduğu bildirildi. Bu durum petrol taşımacılığının yanı sıra gübre gibi tarım açısından kritik ürünlerin sevkiyatını da etkileyen bir gelişme olarak kayda geçti.
Çip Üretimi İçin Kritik Gaz: Helyum
Teknoloji üretiminde kullanılan bazı gazlar ve kimyasallar üretim süreçlerinin önemli bir parçasını oluşturuyor. Bunların arasında yer alan Helium, özellikle yarı iletken üretiminde kullanılan kritik gazlardan biri olarak biliniyor.
Helyum, silikon levhaların üretimi sırasında soğutma amacıyla kullanılan inert bir gaz olarak çip üretim süreçlerinde yer alıyor. Bu nedenle yarı iletken üretim tesislerinin kesintisiz çalışabilmesi için sürekli ve güvenilir bir helyum tedariki gerekiyor. Küresel tedarik zincirinde önemli paya sahip üretim merkezlerinden biri de Katar’da bulunuyor.
Katar’daki Ras Laffan Tesisi Faaliyetlerini Durdurdu
Sektör kaynaklarına göre Ras Laffan Industrial City içinde yer alan büyük ölçekli helyum üretim altyapısı, İran’ın dron saldırılarının ardından 2 Mart tarihinde faaliyetlerini durdurdu.
Söz konusu tesisin küresel üretim açısından önemli bir paya sahip olduğu ve tek başına dünya helyum üretiminin yaklaşık yüzde 30’unu temsil ettiği ifade edildi. Tesisin işletmecisi olan QatarEnergy, 4 Mart tarihinde müşterilerine gönderdiği bildirimde “force majeure” yani mücbir sebep ilan ettiğini duyurdu.
Bu açıklamayla birlikte şirket, mevcut sözleşmeler kapsamında gaz sağlama yükümlülüğünün geçici olarak askıya alındığını bildirdi. Üretimin ne zaman yeniden başlayacağına ilişkin ise herhangi bir takvim paylaşılmadı.
Yarı İletken Sektöründe Tedarik Endişesi
Helyum arzında yaşanabilecek uzun süreli bir kesintinin yarı iletken üretim hatlarını doğrudan etkileyebileceği belirtiliyor. Helyum ve çip piyasasını yakından takip eden analist Phil Kornbluth, kesintinin iki haftayı aşması halinde endüstriyel gaz dağıtım şirketlerinin tedarik zincirlerini yeniden yapılandırması gerekebileceğini ifade etti.
Yeni tedarikçiler bulunması, kriyojenik ekipmanların farklı kaynaklara taşınması ve yeni tedarik hatlarının teknik doğrulama süreçlerinin tamamlanması gerektiği belirtiliyor. Bu tür süreçlerin tamamlanmasının aylar sürebileceği kaydedildi.
Güney Kore İçin Tedarik Riski
Helyum tedarikindeki gelişmelerin özellikle yarı iletken üretiminde öne çıkan ülkeleri yakından ilgilendirdiği bildirildi. Bu ülkeler arasında yer alan South Korea, geçen yıl ithal ettiği helyumun yüzde 64,7’sini Katar’dan temin etti.
Yarı iletken üreticilerinden SK hynix, helyum tedarikini çeşitlendirdiğini ve yeterli stok bulunduğunu açıkladı.
Tayvan merkezli çip üreticisi TSMC de Ras Laffan tesisindeki kapanmanın mevcut aşamada üretimlerini ciddi şekilde etkilemesini beklemediklerini duyurdu.
