Türk sinemasında çocuk yıldızlar dönemini başlatan filmleriyle hafızalara kazınan usta yönetmen Memduh Ün, vefatının 8. yılında yeniden anılıyor. “Ayşecik”, “Sezercik Aslan Parçası” ve “Yetim Ömer” gibi yapımlarla Yeşilçam’a damga vuran Ün, yalnızca bir yönetmen değil; aynı zamanda yapımcı, senarist ve oyuncu olarak Türk sinemasının temel taşlarından biri oldu. Uzun kariyeri boyunca yüzlerce filme imza atan usta ismin hayatı ve sinemaya katkıları merak ediliyor. Peki, Memduh Ün kimdir ve neden Yeşilçam’ın son ustaları arasında gösteriliyor?
Memduh Ün kimdir? Yeşilçam’ın son ustalarından biri
Memduh Ün, tam adıyla Arif Memduh Ün, 14 Mart 1920’de İstanbul Kasımpaşa’da dünyaya geldi. Polis Mustafa Ün ile Makbule Ün’ün oğlu olan Ün, eğitimini Vefa Lisesi’nde tamamladı. 1938 yılında İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi’ne kayıt yaptırdı ancak futbola duyduğu ilgi nedeniyle üçüncü sınıfta okuldan ayrıldı.
Gençlik yıllarında futbolla da yakından ilgilenen Memduh Ün, 1940–1942 yılları arasında Beşiktaş’ta forma giydi. 1941 yazında Ankara Demirspor’da oynayan Ün, askerlik görevini Ankara’da tamamladıktan sonra İstanbulspor ve İETT futbol takımlarında antrenmanlara katıldı. Aynı dönemde Eskişehir Şeker Fabrikası, TCDD ve Elektrik İdaresi’nde memur olarak çalıştı.
Memduh Ün sinemaya nasıl başladı?
Memduh Ün’ün sinemayla tanışması 1947 yılında yapımcı Hürrem Erman’ın teklifiyle rol aldığı “Damga” filmiyle oldu. 1951 yapımı “Hayat Acıları” filminde de rol alan Ün, kısa süre sonra sinemanın kamera arkasına yöneldi.
Arşavir Alyanak ile birlikte Yakut Film’i kuran Ün, yapımcılığa adım attı. 1954 yılında yönettiği “Yetim Yavrular” filmiyle yönetmenlik kariyerine başladı. İlk yönetmenlik denemesi olan “Düşman Aşıklar” beklediği ilgiyi görmese de, 1955’te çektiği “Yetim Yavrular” ile büyük bir çıkış yakaladı.
Ayşecik ve çocuk yıldızlar dönemi Memduh Ün ile başladı
Memduh Ün’ü Yeşilçam tarihinde ayrıcalıklı bir yere taşıyan en önemli adımlardan biri, 1961 yılında çektiği “Ayşecik” filmi oldu. Bu yapımla Türk sinemasında çocuk yıldızlar dönemi resmen başladı. Ayşecik karakteri, sinemanın merkezine çocuk duygusallığını taşıyarak geniş kitlelere ulaştı.
“Üç Arkadaş”, “Yetim Ömer” ve “Sezercik Aslan Parçası” gibi filmlerle bu çizgiyi sürdüren Ün, çocuk oyunculara başrol vererek büyük bir risk aldı. Bir röportajında “Ayşecik filminde 4,5 yaşında bir çocuğa başrol verdim. Bugün böyle bir riski kim alır?” sözleriyle bu yaklaşımını özetledi.
Yeşilçam’da güçlü hikâyeler ve unutulmaz filmler
1958 yapımı “Üç Arkadaş” filmiyle büyük ün kazanan Memduh Ün, küçük insanların büyük şehirdeki hikâyelerini samimi bir dille anlattı. 1960’ta Kurtuluş Savaşı’nı konu alan “Ateşten Damla”, 1961’de ise “Kırık Çanaklar” filmini çekti.
“Kırık Çanaklar”, melodramdan uzak duruşu ve kuşaklar arası dayanışmayı gerçekçi biçimde ele almasıyla hem Memduh Ün’ün hem de Türk sinemasının en önemli yapıtları arasında gösterildi. 1963 sonrasında ise ticari kaygı taşıyan melodramlar, güldürüler, polisiye filmler ve edebiyat uyarlamalarına ağırlık verdi.
Fatma Girik ve Ayhan Işık’la unutulmaz iş birlikleri
Memduh Ün, Ayhan Işık ile polisiye ve komedi türlerinde filmler çekerken, Fatma Girik’e güçlü kadın karakterler oynattı. Orhan Kemal, Kerime Nadir, Graham Greene, William Irish ve Peride Celal gibi önemli yazarların eserlerini sinemaya uyarladı.
Bu filmler, Yeşilçam’ın klasik anlatı yapısını şekillendiren örnekler arasında yer aldı ve Ün’ün anlatım gücünü ortaya koydu.
Memduh Ün’ün ödülleri ve sinemaya katkısı
Usta yönetmen, 1961 yılında “Kırık Çanaklar” ile Türk Filmleri Yarışması’nda, 1966’da “Namusum İçin” filmiyle Antalya Film Festivali’nde En İyi Yönetmen ödülünü kazandı. 1990 yapımı “Bütün Kapılar Kapalıydı” filmiyle En İyi Kurgu ve Jüri Özel Ödülü’nü aldı. 1998’de ise Antalya Film Festivali’nde Yaşam Boyu Onur Ödülü’ne layık görüldü.
Yapımcı olarak 124, yönetmen olarak 72 filme imza atan Memduh Ün, 48 filmde oyuncu olarak da yer aldı. 1994 yılından itibaren Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’nde uygulamalı montaj dersleri verdi.
Memduh Ün ne zaman vefat etti?
Yeşilçam’ın son ustalarından Memduh Ün, 16 Ekim 2015’te 95 yaşında Bodrum’da hayatını kaybetti. Ardında, Türk sinemasının temelini oluşturan onlarca unutulmaz film ve güçlü bir sinema mirası bıraktı.
