Finansal gerçeklik ve algı ekonomisi arasında Türk futbolu

1. GİRİŞ: SÖYLEM İLE GERÇEKLİK ARASINDAKİ AYRIŞMA

Son yıllarda Türk futbolunda özellikle büyük kulüpler nezdinde dikkat çeken temel bir olgu, finansal gerçeklik ile kamuoyuna sunulan söylem arasındaki belirgin ayrışmadır. “Sevgi iklimi”, “büyük projeler”, “rekor gelirler” gibi kavramsal çerçeveler, kurumsal iletişimin merkezine yerleşmiş; ancak bu söylemler çoğu zaman ölçülebilir, denetlenebilir ve sürdürülebilir finansal çıktılar ile desteklenememiştir.

Bu durum, spor ekonomisinin doğası gereği zaten kırılgan olan finansal yapının, bir de algı yönetimi ile örtülmeye çalışıldığı bir modele işaret etmektedir. Nitekim spor ekonomisi literatüründe de vurgulandığı üzere, sportif başarı ile finansal başarı arasında kurulamayan denge, uzun vadede sürdürülebilirliği tehdit eden temel unsurdur .

2. MUHASEBE KÂRI YANILSAMASI VE ZAMANLAMA ETKİSİ

Kulüplerin açıkladıkları dönem kârları, yüzeysel olarak olumlu bir tablo ortaya koysa da, bu kârın yapısı incelendiğinde farklı bir gerçeklik ortaya çıkmaktadır.

Özellikle:

UEFA gelirlerinin belirli dönemlere yoğunlaştırılması

Tek seferlik varlık satışları

Muhasebe teknikleri ile gelirlerin öne çekilmesi

gibi uygulamalar, finansal performansı olduğundan daha güçlü gösterebilmektedir.

Ancak bu tür kârlar:

Operasyonel kârlılığı değil, muhasebe zamanlamasını yansıtır.

Nitekim faaliyet zararı devam ederken yazılan kâr, sürdürülebilir bir finansal başarıdan ziyade, geçici bir görünüm sunmaktadır.

3. BORÇ DİNAMİĞİ VE NAKİT AKIŞI GERÇEĞİ

Türk futbol kulüplerinin en temel sorunu, yüksek borçluluk düzeyi ve zayıf nakit üretim kapasitesidir.

Mevcut yapı şu şekilde özetlenebilir:

Negatif özsermaye (teknik iflas durumu)

Yüksek kısa vadeli borç yükü

Kur riski kaynaklı finansal baskı

Faaliyetlerden yeterli nakit üretilememesi

Bu çerçevede:

Sermaye artışı ile sağlanan kaynakların dahi nakit akışı içinde eridiği ve üzerine ilave borçlanma yapıldığı görülmektedir.

Dolayısıyla açıklanan finansal iyileşmeler, yapısal bir dönüşümü değil, geçici bir rahatlamayı ifade ediyor.

Futbol Kulüplerinde Dönem içinde artan Gider ve Maliyetler ile Yıllık Gelir ve Hasılatlar

Gerek Avrupa’da gerekse Türkiye’deki futbol kulüplerinde ne yazık ki futbol endüstrisinin kendi doğasında olan ve sistemden kaynaklanan bir finansal başarısızlık söz konusu.

Futbol endüstrisi ve futbol ekonomisindeki sistem başarısız oluyor.

Endüstrinin tüm kollarında ve iş dünyasında muazzam bir şekilde sürdürülebilir bir büyüme gerçekleşirken, futbol endüstrisinde sistem zarar ediyor ve dünyada ve Türkiye’de çoğu futbol kulübü zar zor geçiniyor.

Futbolda, transfer edilen dev futbolcu kontrat tutarları, oyuncu ücretleri, bu oyuncuların transferlerinde futbolcu menajerler ücretlerde dev rakamlara ulaşmış durumda bu maliyetlerde de çoğu futbol takımı için endişe verici rakamlara ulaşıyor. Hali hazırda bir spor dalına yatırım yapan tüm yatırımcılarda tek amaç ve gaye hem sürdürülebilir büyüme hem de bu spor dalını dönemin sonunda karlı bir modele dönüştürmek.

Futbol endüstrisinde bu yatırım ve iş modelini daha sürdürülebilir hale getirme ve daha yüksek ve istikrarlı karlara giden yolu açma yolunda sürekli bir yenilenme ve arayış devam ediyor.

Hem sportif başarıyı hem de finansal başarıyı yakalamak isteyen futbol kulüplerinin yönetimleri ve yatırımcıları için;

Sürdürülebilir bir şekilde yönetilmek isteyen herhangi bir kulüp için bu durum, rekabet edilmesi çok zor bir ortam ile mevcudiyetini devam ettiriyor.

4. SİNYAL EKONOMİSİ: ALGI ÜRETİMİ VS DEĞER ÜRETİMİ

Son dönemde kulüp yönetimleri etrafında oluşan yapı, klasik finans literatüründe “signal vs substance” (sinyal vs içerik) problemi olarak tanımlanabilecek bir duruma işaret etmektedir.

Bu bağlamda:

Büyük rakamlar → sinyal

Büyük projeler → beklenti

Bağlantılar ve ilişkiler → algı

Ancak:

Nakit akışı → yetersiz

Operasyonel kârlılık → zayıf

Borç yönetimi → sorunlu

Bu yapı içinde ortaya çıkan aktörler (kamuoyunda “sinyalci damat” olarak nitelendirilen tipolojiler dahil), çoğu zaman gerçek ekonomik değer üretiminden ziyade algı ve temsil üzerinden konumlanmaktadır.

Bu durum:

Kurumsal yönetişim kalitesini zayıflatmakta ve karar alma süreçlerinde liyakat yerine yakınlık ilişkilerini öne çıkarmaktadır.

5. YÖNETİŞİM SORUNU: LİYAKAT YERİNE YAKINLIK

Kurumsal yönetişimin temel unsurları:

Şeffaflık

Hesap verebilirlik

Liyakat

Denetlenebilirlik

iken, mevcut yapıda bu unsurların yerini giderek:

Algı yönetimi

Söylem üretimi

Güç odaklarına yakınlık

almaktadır.

Bu bağlamda yönetim yapılarında:

Değer üreten değil, “yakın duran” aktörlerin öne çıktığı bir model oluşmaktadır.

Bu modelin sürdürülebilir olmadığı açıktır.

6. TEK İSTİSNA: REEL GELİR ÜRETEN ALANLAR

Mevcut yapı içinde istisnai olarak olumlu değerlendirilebilecek alanlar sınırlıdır. Özellikle:

Mağazacılık gelirleri

Ticari ürün satışları

gibi doğrudan nakit üreten kalemler, finansal açıdan daha sağlıklı bir yapı sunmaktadır.

Ancak bu alanların toplam finansal yapı içindeki payı, borç yükünü dengeleyecek düzeyde değildir.

7. SONUÇ: ALARM ZİLLERİ VE KAÇINILMAZ GERÇEKLİK

Mevcut tablo bütüncül olarak değerlendirildiğinde şu sonuç ortaya çıkmaktadır:

Açıklanan kârlar → sürdürülebilir değil

Borç yapısı → kırılgan

Nakit akışı → yetersiz

Yönetişim → zayıflayan bir yapı Dolayısıyla:

Türk futbolunda finansal açıdan bir iyileşmeden değil, ertelenmiş bir riskten söz etmek daha doğru olacaktır.

Ve en kritik tespitim:

Bu yapı içinde ortaya çıkan şey finansal sürdürülebilirlik değil, organize bir algı yönetimidir.