Doğanın öfkesi mi, atmosferin fiziği mi?
Gökyüzü bir anda kararır…
Rüzgârın yönü değişir, sıcaklık kısa sürede düşer. Ardından şiddetli yağmur, dolu, yıldırım ve kuvvetli rüzgâr peş peşe gelir. İnsanların çoğu için bu sadece “kötü hava”dır.
Oysa meteorolojide çok daha ciddi bir tablo söz konusu olabilir: Süper hücre fırtınası.
Süper hücre, sıradan bir gök gürültülü sağanak değildir. Kendi içinde güçlü ve sürekli bir dönme hareketine sahip olabilen, uzun süre varlığını sürdürebilen ve beraberinde çok kuvvetli yağış, büyük dolu, fırtına ve bazı durumlarda hortum getirebilen organize bir konvektif sistemdir.
Yani mesele yalnızca gökyüzünün kararması değildir.
Mesele, atmosferin olağanüstü bir enerji biriktirmiş olmasıdır.
Son yıllarda Türkiye’de de aşırı hava olaylarını daha sık konuşuyoruz.
Bir gün aşırı sıcakları, başka bir gün ani sağanakları, ardından doluyu veya kuvvetli fırtınayı konuşuyoruz.
Burada önemli olan nokta şu:
Her şiddetli yağış süper hücre değildir. Her fırtına da olağanüstü bir meteorolojik olay anlamına gelmez.
Ancak aşırı hava olaylarının şehir yaşamında oluşturduğu risk giderek daha fazla önem kazanıyor.
Özellikle büyük şehirlerde betonlaşmanın artması, dere yataklarının yapılaşmaya açılması, altyapının aşırı yağışlara karşı yetersiz kalması ve plansız yapılaşma; meteorolojik olayın kendisinden kaynaklanan riski daha da büyütebiliyor.
Gökyüzü bize bir sınav hazırlıyor.
Biz ise çoğu zaman sınavın sorularını ancak yağmur başladığında okumaya çalışıyoruz.
İklim değişikliği tartışmalarında çoğu zaman iki uç görüşle karşılaşıyoruz.
Bir taraf yaşanan her aşırı hava olayını doğrudan iklim değişikliğine bağlıyor.
Diğer taraf ise “Bunlar geçmişte de oluyordu” diyerek meseleyi tamamen önemsizleştiriyor.
Gerçek ise daha dikkatli değerlendirme gerektiriyor.
Evet, şiddetli fırtınalar ve aşırı yağışlar geçmişte de vardı.
Fakat iklim sistemindeki değişimler, sıcaklıkların yükselmesi ve atmosferdeki enerji dengesinin değişmesi, bazı aşırı hava olaylarının görülme ihtimali ve şiddeti açısından meteorologların yakından takip ettiği önemli bir konu.
Bu nedenle yapılması gereken korku üretmek değil, hazırlık kapasitesini artırmak.
Süper hücre gibi güçlü sistemler ortaya çıktığında zarar yalnızca çatılarda veya araçlarda meydana gelmiyor.
Elektrik hatları zarar görebiliyor.
Ağaçlar devrilebiliyor.
Ulaşım aksayabiliyor.
Tarım alanlarında ciddi kayıplar yaşanabiliyor.
Ani ve kuvvetli yağışlar şehirlerde su baskınlarına yol açabiliyor.
Bu nedenle meteorolojik erken uyarı sistemleri kadar şehirlerin altyapısı da önem taşıyor.
Bir şehir, yağmur yağdığı için felç oluyorsa yalnızca yağmuru suçlamak kolaycılıktır.
Asıl soru şudur:
Biz o yağmura hazır mıydık?
Burada bütün sorumluluğu kamu kurumlarına yüklemek de doğru değil.
Meteoroloji kuvvetli fırtına, dolu veya aşırı yağış konusunda uyarı yayımlıyorsa vatandaşın da bu uyarıyı ciddiye alması gerekiyor.
Açık alanda bulunmamak, mümkünse kapalı ve güvenli bir yerde kalmak, araçları ağaç ve direklerin altına park etmemek, su baskını riski bulunan bölgelerden uzak durmak ve resmi uyarıları takip etmek basit ama hayati önlemler.
Çünkü doğayla mücadele edilmez.
Doğanın gücüne karşı hazırlık yapılır.
Süper hücre fırtınası bize aslında yalnızca meteorolojik bir olay anlatmıyor.
Bize şunu söylüyor:
Şehirlerimizi, altyapımızı ve kriz yönetimimizi geleceğin hava koşullarına göre yeniden düşünmek zorundayız.
Bugün bir bölgede yaşanan aşırı hava olayı yarın başka bir şehirde karşımıza çıkabilir.
Dolayısıyla yapılması gereken paniğe kapılmak değil.
Bilimsel uyarıları ciddiye almak, erken uyarı sistemlerini güçlendirmek, altyapıyı geliştirmek ve şehir planlamasında iklim risklerini hesaba katmaktır.
Çünkü gökyüzü ne zaman kararacak, bunu her zaman bilemeyiz.
Ama karardığında ne yapacağımızı önceden bilebiliriz.
**Süper hücre belki birkaç saatlik bir fırtınadır.
Fakat bize bıraktığı mesaj çok daha uzun sürer:**
Doğayı küçümsemeyin. Hazırlıksız yakalanmayın.
