Söz hurdalığı
Günümüz insanının temel sorunlarından biri, bilgi sahibi olmak yerine malumat sahibi olmakla yetinmesidir. Bilgi (knowledge) ile malumat-ileti (information) aynı şeyler değildir.
Bilgi; edinilmek için çaba harcanan, zorluk çekilen, kaynağını objektif ve nesnel gerçeklerden alan, deneyim ve zihinsel öğrenme yoluyla yerleşen ve en önemlisi davranış ve uygulamaya yansıdığında değerini artıran bir birikimdir.
Malumat ise çoğu zaman edinilmesi için çaba harcamaya gerek olmayan, zaten elin altında olan, kaynağı her zaman sorgulanmayan, kimi zaman öznel yargılara dayanan, kulaktan dolma dolaşan ve öğrenme yoluyla zihne yerleşse bile genellikle davranışa ve uygulamaya yansımayan bir söz kalabalığı, söz hurdalığıdır.
Malumat, doğrulanır, anlamlandırılır, öğrenilir ve davranışa dönüşürse yaşama yön veren bilgi niteliği kazanır. Yani bilgi, yalnızca edinilen değil, özümsenen ve gerektiğinde hayata geçirilen bir değerdir.
İnsanlar mümkün olduğunca malumatla değil bilgi ile hareket etmelidir.
“Su yok, kuraklık var” demek bir malumat aktarımıdır. Kuraklık karşısında suyu bilinçli ve tasarruflu kullanmak ise bilginin davranışa yansımasıdır.
Duymak ve söylemek malumat; öğrenmek, düşünmek, uygulamak, sonuçlardan ders çıkarmak ise malumatı bilgiye dönüştürmenin yoludur.
Öğrenmek çaba gerektirir. Öğrenmiyorsak yaşamın gelişme ve yenilenme imkânlarından uzaklaşıyor, bir anlamda hayatın içimizdeki canlılığını yitiriyoruz demektir. Şu hâlde bilgi edinmek; ölümü değil yaşamı tercih etmektir. Salt malumatla yetinenler, öğrenmenin ve bilmenin sorumluluğunu yeterince üstlenmeyenlerdir.
Bilgi sahibi olmada üst seviyelere çıkanlar bilge kişi olurlar yani öğrenilmiş bilgi ile hareket ederler. Bilge kişiler, bildiklerinden çok bilmedikleriyle öğrenir ve bilmedikleriyle yüzleşmeye çabalar.
Dolayısıyla işi ne olursa olsun bireylerin salt mesleki ve teknik konularda derinleşmesiyle yetinmesi eksik kalır. Ölçülebilir, kanıtlanabilir bilimsel bilgilere ulaşmak, insanın yaşadığı evreni daha iyi anlamasına, kendini tanımasına ve daha da önemlisi yaşam yolculuğunda güzelleşmesine katkı sağlayacaktır.
Ne var ki bilgiye dönüşmeyen malumat, yalnızca zihnimizi değil, söz dünyamızı da kuşatıyor. Giderek çoğalan sözlerimiz, derinleşen bir anlamın değil, büyüyen bir söz hurdalığının habercisi oluyor.
SÖZ DÜNYAMIZIN YOKSULLAŞMASI
Hayatımızın her alanı gibi söz dünyamız da daralıyor, kısırlaşıyor her geçen gün. Elektronik ortamda kısa, renkli, hızlı söz söyleme derdi; basmakalıp kısaltmalara, bizim olmayan süslü kelimelere indirgedi söz dünyamızı ve hatta düşüncelerimizi. Sanal âlemde fırtınaya kapılan dualarımız bile öz yakarışımız olmaktan çıktı ve aynılaşan söylemlere dönüştü.
Sonuçta adına haberleşme denilebilir mi bilinmez ama söz hurdalığına dönüşen bir trafiktir gidiyor sanal ortamda. Daha fazla tıklanma ve beğenilme derdi; kaynağını gönülden almayan, çoğu zaman akla uğramayan, ağızdan değil sadece parmaklardan dökülen ve zaten bizim olmayan sözler kaosunda debeleniyoruz. Gönülden seslenemiyoruz kendimize ve çevremize. Sanal âlemin klişe sözlerinin sıradan taşıyıcısı olmaktan kurtulup söylenmemiş sözlerin peşine düşemiyoruz. Bizim olmayan sözlerle dolu sorulara, bizim olmayan cevapları verme telaşı, gök kubbede yeni bir söz söyleme sevdamızdan ayırdı bizi. Dedikodu, benlik, şekilcilik ve öne çıkma edebiyatı, Güzel’e yaklaştıracak yeni sözler üretmemizi engelliyor adeta. Oysa sözün kıymetini yeniden keşfetmek, önce gerçekten dinlemeyi öğrenmekle mümkündür.
Birçok kişi ile iletişim hâlindeyiz. Öncelikle yakın çevremiz, sonra diğerleri… Duyduğumuz sözler hayatımızı yapılandırmamız için önemlidir. Her söze bir kez değil birkaç kez kulak vermeliyiz. Her sözü, sıradan bir insanın öylesine söylediği bir söz değil, ötelerin ötesinden bize gelen bir mesaj olarak algılamalıyız. Hiçbir sözü, o ki bize söylenmiş karşılıksız bırakmayalım. Cevap anlamında karşılıktan söz etmiyoruz. Bize yönelen sözlerin aslına, kaynağına, nedenine ve nihayet söyleyene değil söyletene odaklanmamız gereklidir.
Böylece yıllar boyunca birlikte yaşadıkları hâlde arzu edilen iletişimi kuramadıkları için birbirini bir türlü anlayamayan insanlar olmaktan çıkarız. Gerçekten de bir ömür boyu birlikte oldukları hâlde birbirlerinin sözlerine duyarsız olan, birbirlerini tanımayan, birbirlerini bilmeyenlerimiz az değildir. Çünkü sözlerimiz gibi ruhlarımız da dokunmuyor birbirlerine. Birbirlerini gerçekten tanımadan, gerçekten dokunmadan ölüp gidenlerden olmamalıyız.
