Kumarın yasalı yasa dışısı olmaz, kumar kumardır

Toplumların çürüme süreçleri çoğu zaman yasaların ya da ahlaki kuralların birdenbire ortadan kalkmasıyla başlamaz. Aksine, çürüme kelimelerin değiştirilmesi, kavramların esnetilmesi ve kötülüğün devlet zırhına büründürülerek kurumsallaştırılmasıyla ivme kazanır. Günümüzde karşı karşıya olduğumuz en büyük toplumsal yozlaşma alanlarından biri, tam olarak bu mekanizmayla beslenmektedir. Bir yanda “yasa dışı bahis” veya “merdiven altı kumar” ile mücadele edilirken, diğer yanda ise “resmî şans oyunları” devlet yetkisiyle, özel lisanslarla, şaşaalı reklam kampanyalarıyla meşrulaştırılmakta ve özendirilmektedir. Oysaki; yasa dışı bahis ve kumar toplum için son derece zararlı olduğu gibi, devlet yetkisiyle, özel lisanslarla oynatılan kumar da toplum için son derece zararlıdır.

“ŞANS OYUNU” TUZAĞI

Dil, düşünceyi ve algıyı biçimlendiren en güçlü araçtır. Bir eylemin toplumsal vicdanda uyandırdığı tepkiyi zayıflatmak için çoğu zaman o eylemin adını değiştirmek yeterli olmaktadır. Ülkemizde de “Kumar” kelimesinin yarattığı olumsuz, yıkıcı ve gayrimeşru algıyı kırmak adına yıllardır yürütülen bir kavram mühendisliğine tanıklık etmekteyiz.

Yatırılan paranın veya varlığın tamamen tesadüfe, çekilişe ya da skora bağlandığı, çoğunluğun kaybı üzerinden azınlığın haksız kazanç sağladığı tüm düzeneklerin adı açıkça kumardır. Buna “şans oyunu”, “talih kuşu”, “müşterek bahis” ya da “çekiliş” demek, yapılan işin mahiyetini değiştirmez. Zehri altın kupada sunmak, zehrin öldürücü niteliğini ortadan kaldırmadığı gibi; kumarı devlet eliyle, lisanslı çekilişlerle veya televizyon ekranlarında yayınlanan maç tahminleriyle sunmak da onun yıkıcılığını azaltmamaktadır.

DEVLETİN MEŞRULAŞTIRICI ROLÜ VE VERGİ UYUŞTURUCUSU

Devletin temel varlık sebebi; kamu düzenini sağlamak, toplum sağlığını korumak, bireylerin maddi ve manevi varlığını teminat altına almaktır. Bir devletin vatandaşını bağımlılıktan, haksız kazançtan ve ekonomik yıkımdan koruma mükellefiyeti vardır. Nitekim Anayasamızın 41/2 maddesinde; “Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar” içeriğindeki düzenleme ile ailenin ve çocukların korunması devlete ödev olarak yüklenmişken, 58/2 maddesinde; “Devlet, gençleri alkol düşkünlüğünden, uyuşturucu maddelerden, suçluluk, kumar ve benzeri kötü alışkanlıklardan ve cehaletten korumak için gerekli tedbirleri alır” hükmü düzenlenerek gençlerin kumara karşı korunmasının devletin görevleri arasında olduğu belirtilmiştir.

Günümüz pratiğinde ise devletlerin kumar karşısındaki tutumu, kumara karşı gençleri koruma görevi ile derin bir çelişki içerisindedir. Devletler, kumarı tamamen engellemek ve cezalandırmak yerine, kendi kurdukları veya lisanslandırdıkları kurumlar aracılığıyla sürecin bizzat düzenleyicisi ve kâr ortağı haline gelmektedir. Burada karşımıza çıkan en acı durum, devlet otoritelerinin kumarı bir “kamu geliri” veya “vergi kalemi” olarak görmesidir. Bütçe açıklarını kapatmak, spora kaynak aktarmak ya da sosyal hizmetleri finanse etmek gerekçesiyle kumarın önünün açılmasının, kamu etiği, gençlerin korunması ve toplum düzeni açısından kabul edilebilir bir gerekçe olmadığı açıktır.

Devlet eliyle veya devlet denetiminde yürütülen kumar, “eğer bu işi sokaktaki yahut internetteki kaçak odak yaparsa suçtur; fakat devletin yetkilendirdiği şirket yaparsa meşrudur, hatta bir umut kapısıdır” anlayışını beraberinde getirmektedir. Oysa devletin görevi, yıkıcı bir eylemin tekelini eline almak veya onu özelleştirerek, kumar için ödenen paralar üzerinden pay toplamak değil; o eylemin toplum bünyesinde açtığı tahribatı tamamen ortadan kaldırmaktır.

TÜRKİYE ÖZELİNDE KURUMSAL MEŞRU KUMAR YAPISI

Ülkemizdeki tabloya baktığımızda, kumarın kurumsallaşma düzeyinin boyutları daha net görülmektedir. Yıllarca Milli Piyango İdaresi eliyle yürütülen ve sonrasında özelleştirme süreçleriyle farklı ortaklıklara devredilen çekilişler, Spor Toto Teşkilat Başkanlığı bünyesindeki yaygın bahis ağları ve Türkiye Jokey Kulübü (TJK) tarafından organize edilen at yarışları, ülkemizde kumarı devlet eliyle meşrulaştırma mekanizmasının sacayaklarını oluşturmaktadır.

1939 yılında kurulmuş olan Milli Piyango İdaresi, yılbaşı çekilişleri başta olmak üzere, haftalık kazı-kazan ve sayısal oyunlar yoluyla, topluma “kısa yoldan zengin olma” hayalini resmî bir garanti gibi sunmaktadır. Sokak başlarındaki büfelerden dijital uygulamalara kadar her yere nüfuz eden ve kolayca erişilebilir hale gelen bu sistem, emeğe dayalı kazanç bilinci yerine kısa yoldan zengin olma hayallerinin sübut bulmuş hali gibidir.

Birleştirici, sağlıklı ve ahlakî bir rekabet oluşturması gereken spor müsabakaları; Spor Toto ve İddaa bültenlerinin, oranların ve canlı bahis ekranlarının gölgesinde kalmıştır. Türkiye Jokey Kulübü ise müşterek bahis adı altında hipodromlarda ve ganyan bayii ağlarında oluşturduğu devasa finansal sirkülasyon yoluyla geniş kitleleri kumar çarkının içine girmesine aracı olmaktadır.

Tüm bu resmi yapılar, gazete ilanlarından TV reklamlarına, sosyal medya içeriklerinden stadyum panolarına kadar geniş bir propaganda ağıyla kumarı gündelik hayatın sıradan, sevimli ve zararsız bir parçası gibi sergilemektedir. Hatta spor kanallarında doğrudan bahis adı altında kumar bültenleri düzenlenmekte, dinleyicilere öneriler sunulmaktadır.

HUKUKİ ÇELİŞKİ: TCK VE DİĞER MEVZUATTAKİ MANTIK ÇATIŞMASI SORUNU

Türkiye’deki hukuki düzenlemeler incelendiğinde, mevzuatın kendi içinde ciddi bir mantık çatışması yaşadığı açıkça görülür.

Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 228. maddesi, “Kumar oynanması için yer ve imkan sağlama” eylemini açıkça suç saymakta ve hapis cezası öngörmektedir. Benzer şekilde 7258 sayılı Futbol ve Diğer Spor Müsabakalarında Bahis ve Şans Oyunları Düzenlenmesi Hakkında Kanun, yasa dışı bahis ve şans oyunları oynatmayı ağır hapis ve para cezalarıyla müeyyideye bağlamaktadır. Kabahatler Kanunu’nun 34. maddesi ise kumar oynamayı idari para cezasını gerektiren bir kabahat olarak düzenlemektedir.

Kanun koyucunun TCK m. 228’de kumar oynatmayı suç saymasının nedeni toplumun genel ahlakını korumak, kişilerin mal varlığına yönelik tehditleri önlemek ve bağımlılıkla mücadele etmektir. Buna karşılık, aynı fiilin bir özel şahıs veya merdiven altı odak tarafından yapıldığında “toplum ahlakını bozan bir suç” kabul edilirken; Spor Toto, Milli Piyango veya lisanslı bir şirket tarafından yapıldığında kamu yararına bir hizmet olarak kabul edilmesi kabul edilebilir bir durum olmadığı gibi mantık sınırlarını da zorlamaktadır. Zira suçun ve kabahatin tanımı eylemi kimin organize ettiğine ve paranın kimin kasasına girdiğine göre değil, eylemin niteliğine göre belirlenmelidir. Bir davranış özü itibarıyla topluma ve bireye zarar veriyorsa, yetki belgesi ya da lisans dağıtılarak zararsız hale getirilemez.

Ülkemizde hukuk normlarının bu birbiri ile çelişen yapısı, kumar ve bahis ile mücadele konusunun önündeki en büyük engel olarak durmaktadır.

KUMARIN HER TÜRLÜSÜ HARAMDIR

İslam inancı ve ahlakı başta olmak üzere, semavi dinlerin ve evrensel etik sistemlerin tamamı kumarı net bir dille reddetmektedir. İslam hukukunda kumar, “Meysir” kavramıyla ifade edilmekte olup, kişinin emeğine dayanmayan, başkasının kaybetmesi üzerine kurgulanan her türlü haksız kazanç kapısı İslam dininde haram kılınmıştır.

Kur’an-ı Kerim’de Maide Suresi 90 ve 91’inci ayetlerde; “Ey iman edenler! İçki, kumar, dikili taşlar, fal okları şeytan işi iğrenç şeylerden ibarettir. Bunlardan kaçının ki kurtuluşa eresiniz. Şüphesiz şeytan içki ve kumar yoluyla aranıza düşmanlık ve kin sokmak, sizi Allah'ı anmaktan ve namazdan alıkoymak ister. Artık vazgeçtiniz değil mi?” ifadeleriyle kumarın açıkça şeytan işi olduğu vurgulanmıştır. Kumarın devlet eliyle oynatılması, bu şeytan işi iğrençliği meşru bir hale getirmemektedir. Bu nedenle Milli Piyango, İddaa, Spor Toto veya Ganyan adları altında kazanılan ikramiyeler; özü itibarıyla haram kazanç niteliğindedir.

Dini ve vicdani sorumluluk taşıyan bireyler için “Devlet izin veriyor, öyleyse helaldir” mantığı geçerli olamaz. Kurumların başına “Milli” ibaresinin konulması veya elde edilen gelirin bir kısmının hayır işlerinde kullanılması da bu gerçeği değiştirmez. Haram olan bir kaynaktan helal bir sonuç doğmayacağı ilkesi kadim hukuk literatüründe “zehirli ağacın meyvesi de zehirli” olur deyimiyle ifade edilmektedir.

SON SÖZ: AMBALAJI DEĞİŞTİRMEK HAKİKATİ DEĞİŞTİRMEZ!

Sonuç olarak; kumarın yasalı, lisanslısı, resmîsi veya gayriresmîsi yoktur ve olmamalıdır. Kumar, şans oyunu, bahis veya hangi ad altında sunulursa sunulsun birey psikolojisini altüst eden, aileleri yıkan, toplumsal ahlakı kemiren ve emeği değersizleştiren bir bağımlılık türüdür. Devletin görevi, vatandaşlarına umut kılıfı altında kumardan hayaller satmak değil; dürüst üretimin, alın terinin ve helal kazancın önünü açmaktır. Bir taraftan “Yasa dışı bahisle mücadele ediyoruz” derken, resmî bayilerin ve dijital kumar platformlarının kapsama alanını genişletmek büyük bir çelişkidir. Gerçek bir kamu sağlığı ve ahlak politikası; kumarın her türlüsünü, ambalajına ve kurumuna bakılmaksızın reddetmeyi ve bu yıkıcı çarkı tamamen durdurmayı gerektirir.