Emanet ve liyakat
Devlet yönetiminde makam ve yetki, kişisel bir ayrıcalık değildir. Millete, devlete ve gelecek nesillere karşı taşınan bir emanettir. Bu nedenle devlet görevlerinin ehil ve liyakat sahibi kimselere verilmesi, yalnızca iyi yönetimin değil, aynı zamanda adaletin de temel şartlarından biridir. Bu hassas dönemde - aslında her dönem hassastır - özellikle daha dikkatli olunmalı ve kurdun ağacı yiyip bitirdiği gibi çürümeye fırsat verilmemelidir.
Kur’an-ı Kerîm’de, “Allah size emanetleri ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğiniz zaman adaletle hükmetmenizi emreder” buyurulmaktadır. Diyanet’in tefsirinde de “emanet” kapsamında devletin hizmet makamlarının bulunduğu ve bunların kendilerine verilen amaç doğrultusunda kullanılması gerektiği belirtilmektedir.
Bu bakımdan ehliyet ve liyakatten uzaklaşmak, yalnızca bir atama veya yönetim tercihi olarak görülmemelidir. Ehil olanın hakkının gözetilmemesi, kamu hizmetinin niteliğinin düşmesine; kayırmacılığın, adaletsizlik duygusunun ve topluma dair güvensizliğin artmasına yol açabilir.
Emanete ihanet meselesi: Bir makam kendisine teslim edilmişse, o makamın sahibi öncelikle o görevin hakkını vermekle yükümlüdür. Yetkiyi kişisel menfaat, yakınlık, nüfuz veya başka bir çıkar için kullanmak ise emanet anlayışıyla bağdaşmaz.
Örneğin, Hz Ömer (ra) için anlatılır: Hakkın işlerini yaparken hazinenin mumunu, kendine ait özel işlerde kendi parasıyla aldığı mumu yaktığı anlatılır. Kul hakkı ve emanet hassasiyeti açısında idraklerine arz ettim.
Burada çok önemli bir ayrım yapmak gerekiyor:
Bir kişi hakkında “emanete ihanet etti”, “kamu malını haksız kullandı” veya “milletin parasını zimmetine geçirdi” ya da "birdenbire nasıl olduysa oldu kişi zengin oldu" gibi ağır bir sonuca ulaşmak için somut delil ve yetkili makamların hukuken kesinleşmiş tespiti mutlaka gerekir. Teftiş kutularının ödevi budur.
Dolayısıyla mücadele, kişiler üzerinden değil, iddiaların bağımsız, tarafsız ve hukukî usullerle araştırılması üzerinden yürütülmelidir.
Milletin malı söz konusu olduğunda yapılması elzem olan hususlar:
İslâm'ın bu konudaki ölçüsü son derece açıktır. Kur'an, insanların mallarının haksız yollarla yenmesini yasaklamakta ve insanların mallarını haksız biçimde elde etmek amacıyla yöneticilere rüşvet verilmesini, makamlarını kullanmalarını, haksız kazanç elde etmelerini de açıkça kınamaktadır.
Dolayısıyla kamu kaynaklarının (makam sahibinin makamı kamu kaynağıdır) hukuka aykırı biçimde kişisel menfaate dönüştürülmesi iddiası, yalnızca ekonomik bir mesele değildir. Aynı zamanda ahlak, adalet, emanet, kul hakkı ve kamu hakkı bakımından değerlendirilmesi gereken ciddi bir meseledir.
PEKİ DEVLETİN YAPMASI GEREKEN NEDİR?
İşte burada devletin sorumluluğu ortaya çıkar.
Devleti yöneten iradenin görevi kimseyi peşinen suçlu ilan etmek veya kimseyi peşinen korumak değil, adaletin ve hukukun gereğini yerine getirmektir. Bunun için de:
- Makamlar ehliyet ve liyakat esasına göre tevdi edilmelidir.
- Kamu kaynaklarının kullanımında şeffaflık ve hesap verebilirlik güçlendirilmelidir.
- Yolsuzluk, rüşvet, görevi kötüye kullanma veya kamu zararına ilişkin ciddi iddialar varsa bunlar tarafsız ve etkili biçimde araştırılmalıdır.
- Sorumluluğu hukukî olarak tespit edilen kişiler hakkında kanunun öngördüğü idarî ve adlî işlemler uygulanmalıdır.
- Haksız elde edildiği kesinleşen kamu kaynaklarının hukuk çerçevesinde geri alınması sağlanmalıdır.
- Görevini kötüye kullandığı tespit edilen kişilerin makam veya nüfuzları, hesap verebilirliğin önünde bir engel olmamalıdır.
- Aynı zamanda hiçbir kimse, yalnızca söylenti, siyasî itham veya kişisel kanaat üzerinden suçlu ilan edilmemelidir. Çünkü adalet, sadece suçluyu cezalandırmak değil; suçsuzu da korumaktır.
HASILI KELAM: İnsanlık değerleri, millî değerler, hukuk ve İslâm'ın emanet anlayışı aynı noktada buluşmaktadır:
Devlet makamı bir imtiyaz değil emanettir. Kamu malı şahsî kazanç kapısı değil emanettir. Yetki kişisel menfaat için değil milletin hizmeti için verilmiştir. Liyakat bir tercih değil, adaletin gereğidir.
Bu sebeple devletin asli görevi; emaneti ehline vermek, kamu hakkını korumak, adaleti tarafsız biçimde tesis etmek ve kim olursa olsun hukuken sorumluluğu belirlenen kişilerden hesap sormaktır.
Cumhurbaşkanımızın ifadeleri bu anlamda çok kıymetlidir.
Bunu yaparken de öfke, intikam veya kişisel husumet değil, hukuk, adalet, hakkaniyet, ehliyet, liyakat, şeffaflık ve milletin ortak menfaati esas alınmalıdır. Çünkü güçlü devlet, kimsenin hesap vermediği devlet değil, herkesin hukuk önünde hesap verebildiği ve herkesin hukuk tarafından korunabildiği devlettir. Nihayetinde mesele yalnızca bugünün makam sahipleriyle ilgili değildir. Bugün verilen her karar, yarının devlet ahlâkını ve gelecek nesillerin devlete duyacağı güveni şekillendirir. Bizi izleyen devletler içinde hukuk açıcı, adaleti tesis açısından önemlidir. Emanete sahip çıkmak, aslında milletin geleceğine sahip çıkmaktır vesselam.