Türkiye, 17 Ağustos Marmara Depremi'nin yıl dönümünde, afetlere karşı dirençli kentler oluşturmanın önemini bir kez daha gözler önüne seriyor. Bu bağlamda, Yaşar Üniversitesi, geliştirdiği yapay zekâ destekli sismik tehlike haritaları ile gelecekteki deprem risklerini önceden belirlemeyi hedefliyor.
Yeni nesil deprem haritalarının geliştirilmesi:
Proje, "İzmir’de Sismik Tehlike Haritalarının ve Risk Azaltma Stratejilerinin Geliştirilmesinde Yapay Zekânın Uygulanması" başlığı altında yürütülüyor. Yaşar Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Çağlar Tuna tarafından yönetilen çalışmada, yerel zemin özelliklerini klasik deprem modelleri ile birlikte analiz eden bir sistem geliştirilmiştir. Bu sistem, İzmir’in hangi bölgelerinde sarsıntının daha şiddetli hissedileceğini yüksek çözünürlükle predict ederek, şehir planlaması ve afet yönetiminde karar alıcılar için bilimsel veriler sunmayı amaçlıyor.
Klasik yöntemlerle yapay zekanın birleşimi:
Proje, özellikle 30 Ekim 2020 İzmir depreminin ortaya çıkardığı yerel zemin etkilerini daha doğru bir şekilde analiz etmeyi hedefliyor. Klasik deprem modelleri ile makine öğrenmesini aynı sistemde buluşturan araştırmada, farklı senaryolar için yüksek çözünürlüklü sarsıntı haritaları oluşturuluyor. Böylece, kentin hangi bölgelerinde depremin daha şiddetli hissedileceği önceden öngörülebiliyor.
Dr. Öğretim Üyesi Şahin Çağlar Tuna, çalışmanın en önemli yönünün klasik deprem mühendisliği yöntemlerini yapay zekâ ile güçlendirmek olduğunu ifade ediyor. Tuna, "Deprem tehlikesini belirleyen fiziksel modeller uzun yıllardır güvenle kullanılan bilimsel yöntemlerdir. Biz yapay zekâyı bu modellerin yerine koymuyoruz. Aksine, fiziksel modellerin açıklamakta zorlandığı yerel zemin farklılıklarını yapay zekâ ile öğrenerek sistemi daha doğru hale getiriyoruz," diyor.
Araştırma kapsamında İzmir genelinde 17.657 farklı ölçüm noktası için zemin büyütme katsayıları hesaplandı. Destek Vektör Regresyonu, Rastgele Orman, XGBoost ve Yapay Sinir Ağları gibi makine öğrenmesi yöntemleri kullanılarak, farklı fay ve deprem senaryoları altında yer hareketi haritaları oluşturuldu.
Dr. Öğretim Üyesi Tuna, "Klasik haritalar genellikle tek bir ortalama tehlike değeri sunuyor. Biz ise depremin büyüklüğüne, kaynağına ve yerel zemin şartlarına göre değişen dinamik senaryolar üretiyoruz. Böylece, yakın bölgelerin neden farklı şiddette sarsılacağını daha ayrıntılı biçimde ortaya koyuyoruz," ifadesinde bulunuyor.
Projenin önemi:
Projenin çıktılarının yerel yönetimler, kamu kurumları ve mühendislik uygulamaları açısından önemli katkılar sağlayacağını belirten Tuna, "Kaynaklarımız sınırlı. Bu nedenle en riskli bölgeleri bilimsel verilerle doğru belirlemek büyük önem taşıyor. Geliştirdiğimiz haritalar sayesinde kentsel dönüşüm, yapı güçlendirme, kritik altyapı yatırımları ve acil durum planlamaları daha sağlıklı yapılabilecek. Amacımız, afet gerçekleşmeden önce doğru kararların alınmasına katkı sağlayarak can ve mal kayıplarının azaltılmasına destek olmaktır,” şeklinde konuştu.
YAŞAR ÜNİVERSİTESİ İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DR. ÖĞRETİM ÜYESİ ÇAĞLAR TUNA
