Anadolu’nun kadim medeniyetlerine ev sahipliği yapan Muş, arkeoloji dünyasını heyecanlandıran devasa bir keşfe sahne oldu. Arkeolog Melik Mirbey Ömeroğlu’nun yürüttüğü kapsamlı çalışmalar neticesinde, merkeze bağlı Mescidli köyü sınırları içerisinde Urartu medeniyetinin erken dönemine ait olduğu anlaşılan dev bir kale gün yüzüne çıkarıldı.
Araştırma süreci, bölgeye ait uydu verilerinin detaylı incelenmesiyle başladı. Doğal topografik yapıyla uyuşmayan bazı anomalileri fark eden uzmanlar, bu yapısal izlerin doğa kaynaklı olamayacağını değerlendirerek sahada inceleme başlattı. Yapılan arazi çalışmaları, yaklaşık 17 futbol sahası büyüklüğüne denk gelen, 120 bin metrekarelik devasa bir kale yerleşimini gün yüzüne çıkardı.
Kiklopik Surlar ve MimÂri Benzerlikler
Erken Demir Çağı mimâri karakteristiğini birebir yansıtan yapının en dikkat çekici unsurlarından biri sur sistemi oldu. Toplam uzunluğu 1,4 kilometreyi bulan surların iç cephede yaklaşık 2 metre, dış cephede ise 4 metreyi bulan yüksekliklere sahip olduğu belirlendi.
Kalede kullanılan kiklopik ve poligonal taş işçiliği, yapının dönemsel aidiyetini netleştiren en önemli ipuçları arasında yer aldı. Benzer taş örme tekniklerinin Van’daki Aşağı Anzaf ve Edremit’teki Zivistan Kalesi'nde de görüldüğü, bu durumun yapının tarihlenmesini kolaylaştırdığı ifade edildi. Öte yandan kalenin kuzey kesiminde mimâri kalıntılara rastlanırken, güneyinde su ihtiyacını karşılamak amacıyla yapıldığı düşünülen yaklaşık 25 metre yarıçaplı dairesel bir sarnıç veya çukur yapı tespit edildi.
Kayıp Başkent Arzaşkun'un İzinde mi?
Muş sınırları içerisinde bugüne kadar tespit edilen en büyük kale olma özelliğini taşıyan yapı, stratejik konumuyla da büyük bir gizemi barındırıyor. Urartu Krallığı’nın batıya yayılma güzergâhında yer alan kale, aynı zamanda dünyanın ilk organize karayolu ağlarından biri olarak kabul edilen tarihî Urartu yolu üzerinde bulunuyor.
Bu durum, arkeoloji dünyasında uzun süredir tartışılan ve Urartu’nun erken dönem başkenti olarak bilinen Arzaşkun'un konumu hakkındaki teorileri yeniden alevlendirdi. Uzmanlar, kalenin mimâri özellikleri ve coğrâfi konumunun Arzaşkun’un yerini kesinleştirmek adına çok önemli veriler sunabileceğini vurguluyor.
Koruma Altına Alınması İçin Resmî Başvuru Yapıldı
Keşfin ardından yapının ve çevresindeki kalıntıların güvenliğini sağlamak amacıyla hızlı bir hukûki süreç başlatıldı. Arkeolog Melik Mirbey Ömeroğlu, kalenin tescillenmesi ve yasal koruma altına alınması için Van Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü'ne resmî başvuruların iletildiğini açıkladı.
