İran’ın yarı resmî Tesnim Haber Ajansı’nın, ABD ve İsrail’in saldırılarına karşılık olarak Bahreyn’de bulunan ABD donanma üssünün balistik füze operasyonu kapsamında hedef alındığını duyurması sonrası “balistik füze nedir?” sorusu yeniden gündeme geldi. Bölgedeki gerilimle birlikte balistik füzelerin özellikleri ve hangi ülkeler tarafından kullanıldığı kamuoyunda merak konusu oldu. İşte balistik füze teknolojisine ilişkin temel bilgiler…
Balistik füze nedir?
Balistik füze, uçuş güzergâhının büyük bölümünde balistik bir yörünge izleyen, uzun menzilli bir silah sistemidir. Bu tür füzeler, ateşlendikten sonra belirli bir süre roket motoruyla yükselir, ardından yer çekiminin etkisiyle hedefe doğru serbest düşüşe benzer bir rota izler.
“Balistik” ifadesi, füzenin uçuşunun önemli kısmında atmosfer dışına çıkarak ya da yüksek irtifada parabolik bir yol izlemesini ifade eder. Bu yönüyle balistik füze, motorlu uçuş sırasında sürekli yönlendirilen seyir füzelerinden farklı bir kategoride değerlendirilir.
Balistik füzeler nükleer, kimyasal veya biyolojik başlık taşıyabilecek şekilde tasarlanabilir. Aynı zamanda konvansiyonel patlayıcı başlıklarla da kullanılabilirler. Taşıdıkları başlığa ve menzillerine göre farklı sınıflara ayrılırlar.
Balistik füzelerin özellikleri neler?
Balistik füzelerin özellikleri arasında en dikkat çekici unsur, uzun menzile ulaşabilme kapasitesidir. Kısa menzilli sistemlerden kıtalararası balistik füzelere (ICBM) kadar geniş bir yelpazede üretilebilirler.
Bu füzeler tek bir nükleer başlık taşıyabilecekleri gibi, birden fazla bağımsız hedeflenebilir savaş başlığı (MIRV) da taşıyabilir. Bu teknoloji sayesinde tek bir füze, farklı hedeflere yönlendirilebilen birden fazla başlığı aynı anda bırakabilir.
Balistik füzeler genellikle üç aşamadan oluşan bir uçuş süreci izler:
Yükselme aşaması: Roket motorunun aktif olduğu ve füzenin hız kazandığı bölüm.
Orta safha: Füzenin atmosfer dışında veya yüksek irtifada balistik yörünge izlediği kısım.
Terminal aşama: Başlığın hedefe doğru inişe geçtiği ve çarpışmanın gerçekleştiği son bölüm.
Seyir füzeleri aerodinamik olarak yönlendirilirken, balistik sistemler motorlu uçuş sonrasında yer çekimi ve fizik kuralları doğrultusunda ilerler. Bu teknik fark, savunma sistemlerinin tasarımında da belirleyici rol oynar.
Hangi ülkeler balistik füze kullanıyor?
Operasyonel balistik füzeler konuşlandırmış yaklaşık 30 ülke bulunduğu biliniyor. Bu ülkeler arasında ABD, Rusya Federasyonu, Çin Halk Cumhuriyeti ve İran gibi askeri kapasitesi yüksek devletler yer alıyor.
Geliştirme ve test faaliyetleri de devam ediyor. Açıklanan verilere göre, yalnızca ABD, Çin, İran ve Rusya tarafından gerçekleştirilen yaklaşık 100 balistik füze uçuş testi, bu alandaki çalışmaların sürdüğünü gösteriyor.
2010 yılında ABD ve Rusya arasında imzalanan bir anlaşma kapsamında, iki ülke kıtalararası balistik füze envanterlerini yedi yıllık süre içinde 1550 birime düşürmeyi taahhüt etmişti. Bu tür anlaşmalar, stratejik silahların sınırlandırılmasına yönelik uluslararası çabaların bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Balistik füze ile seyir füzesi arasındaki fark nedir?
Balistik füze nedir sorusunun ardından en sık yöneltilen konulardan biri de balistik füzelerin özellikleri ile seyir füzeleri arasındaki fark oluyor.
Balistik sistemler, ateşlendikten sonra yüksek irtifaya çıkar ve yörüngesel bir yol izler. Seyir füzeleri ise uçak gibi atmosfer içinde, genellikle daha alçak irtifada ve sürekli motor gücüyle hedefe ilerler.
Bu nedenle balistik füzeler genellikle daha yüksek hızlara ulaşır ve uzun mesafeleri daha kısa sürede kat edebilir. Ancak her iki sistem de farklı askeri doktrin ve stratejik ihtiyaçlara göre tasarlanır.
Balistik füze tartışmaları neden yeniden gündemde?
Bölgesel çatışmalar ve büyük güçler arasındaki gerilim, balistik füze kapasitesini yeniden uluslararası gündemin merkezine taşıdı. Özellikle Orta Doğu’da yaşanan son gelişmeler, bu tür silah sistemlerinin caydırıcılık ve güç gösterisi unsuru olarak öne çıkmasına neden oldu.
Balistik füzelerin özellikleri, taşıyabildikleri başlık türleri ve menzil kapasiteleri, uluslararası güvenlik dengeleri açısından kritik kabul ediliyor. Bu nedenle hem askeri uzmanlar hem de kamuoyu, balistik füze teknolojisine dair gelişmeleri yakından takip ediyor.
