Türkiye’de 12 Eylül darbesi sonrası kayıpların sembol isimlerinden biri haline gelen Berfo Kırbayır, kamuoyunda bilinen adıyla Berfo Ana, yıllar süren adalet arayışıyla hafızalara kazındı. Oğlu Cemil Kırbayır’ın gözaltında kaybolmasının ardından başlattığı mücadele, insan hakları tarihinde önemli bir yer edindi. 100 yaşını aşan ömrünün sonuna kadar oğlunun akıbetini öğrenmek için çaba gösterdi. Peki, Berfo Ana kimdir, nereli, kaç yaşında öldü ve neden hayatını kaybetti?
Berfo Ana kimdir, nereli ve kaç doğumlu?
Berfo Kırbayır, 1907 yılında Ardahan’ın Göle ilçesinde dünyaya geldi. Doğu Anadolu’da geçen uzun yaşamı boyunca sade bir hayat sürdü. Ancak 12 Eylül 1980 askeri darbesi sonrası yaşanan bir olay, onu Türkiye’nin en bilinen hak arayış sembollerinden biri haline getirdi.
Yaşamı boyunca köy hayatı süren Berfo Ana, ilerleyen yıllarda kamuoyunda özellikle “Cumartesi Anneleri” olarak bilinen grubun en yaşlı ve en dikkat çeken isimlerinden biri oldu.
Cemil Kırbayır nasıl kayboldu, 12 Eylül’de ne oldu?
Berfo Ana’nın oğlu Cemil Kırbayır, 12 Eylül 1980 darbesinin ardından güvenlik güçleri tarafından gözaltına alındı. Ailenin beyanına göre, gözaltına alındıktan sonra kendisinden bir daha haber alınamadı.
Resmi makamlar uzun yıllar boyunca net bir açıklama yapmadı. Aile ise Cemil Kırbayır’ın gözaltında kaybedildiğini savundu. Dosya yıllar boyunca Türkiye’nin en tartışmalı kayıp vakalarından biri olarak gündemde kaldı.
Berfo Ana, oğlunun akıbetini öğrenebilmek için hukuk mücadelesi başlattı ve insan hakları savunucularıyla birlikte kamuoyuna defalarca çağrıda bulundu.
Berfo Ana’nın adalet mücadelesi kaç yıl sürdü?
Cemil Kırbayır’ın kaybolmasının ardından başlayan arayış tam 33 yıl sürdü. Berfo Ana, her fırsatta oğlunun mezarını görmek istediğini dile getirdi. Bu süreçte Cumartesi Anneleri eylemlerine katıldı ve kayıp yakınlarının sesi oldu.
2011 yılında dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan ile bir görüşme gerçekleştirdi. Bu görüşmede söylediği “Tek dileğim ölmeden oğlumun mezarını görebilmek” sözleri kamuoyunda geniş yankı uyandırdı.
Ancak Berfo Ana, oğlunun mezarını göremeden hayatını kaybetti.
Berfo Ana kaç yaşında öldü ve neden hayatını kaybetti?
Berfo Kırbayır, 21 Şubat 2013 tarihinde İstanbul’da yaşamını yitirdi. 105 yaşındayken mide kanseri nedeniyle ameliyat geçirdiği açıklandı. Ameliyat sonrasında gelişen komplikasyonlar sonucu hayatını kaybettiği bildirildi.
Resmi kayıtlara göre 106 yaşında vefat etti. Uzun yaşamı boyunca sürdürdüğü adalet arayışı, ölümünden sonra da kamuoyunda konuşulmaya devam etti.
Berfo Ana’nın cenazesi nereye defnedildi?
Berfo Ana’nın cenazesi memleketi Ardahan’ın Göle ilçesinde toprağa verildi. Doğduğu topraklara defnedilmesi, ailesi ve sevenleri için ayrı bir anlam taşıdı.
Cenaze törenine çok sayıda insan hakları savunucusu ve vatandaş katıldı.
Berfo Ana neden sembol isim olarak anılıyor?
Berfo Kırbayır, yalnızca bir kayıp annesi değil; Türkiye’de zorla kaybedilenlerin akıbetinin araştırılması için verilen mücadelenin simge isimlerinden biri olarak kabul ediliyor.
33 yıl boyunca oğlunun mezarını bulma umudunu kaybetmemesi, onu hafızalara kazıdı. 12 Eylül döneminin karanlıkta kalan dosyaları arasında yer alan Cemil Kırbayır vakası, hâlâ kamuoyunda tartışılmaya devam ediyor.
Berfo Ana’nın yaşamı, adalet arayışının ve insan hakları mücadelesinin en çarpıcı örneklerinden biri olarak anılmayı sürdürüyor.
