Devlet memuru olarak görev yapan personelin kariyer planlamasında görevde yükselme ve unvan değişikliği sınavları önemli bir yer tutuyor. Özellikle belediyeler ve bağlı kuruluşlarda çalışan memurlar, çalıştıkları kurumda açılan unvan değişikliği sınavına hangi öğrenim düzeyiyle başvurabileceklerini merak ediyor. “Devlet memuru unvan değişikliği sınavına alt öğrenimden girebilir mi?” sorusu, uygulamada en çok tereddüt yaşanan konular arasında yer alıyor. İlgili yönetmelik hükümleri ile kurum görüşleri, bu konuda net bir çerçeve çiziyor.
Görevde yükselme ve unvan değişikliği sınavları hangi mevzuata dayanıyor?
Belediye ve bağlı kuruluşlar ile mahalli idare birliklerinde görev yapan devlet memurlarının görevde yükselme ve unvan değişikliği süreçleri, 2 Temmuz 2020 tarihli ve 31173 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan yönetmelik hükümlerine göre yürütülüyor. Yönetmeliğin amacı, liyakat ve kariyer ilkeleri doğrultusunda personelin görevde yükselme ve unvan değişikliği esaslarını belirlemek olarak tanımlanıyor.
Bu kapsamda hem görevde yükselme hem de unvan değişikliği suretiyle atamalarda yazılı sınavda başarılı olma ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 68/B maddesinde belirtilen şartları taşıma zorunluluğu bulunuyor. Ayrıca her kadro için aranacak özel şartlar, ilanlarda açıkça belirtiliyor.
Unvan değişikliği sınavında eğitim şartı nasıl uygulanıyor?
Unvan değişikliği sınavlarında en kritik başlıklardan biri eğitim düzeyi şartı olarak öne çıkıyor. Yönetmelikte, unvan değişikliği suretiyle atanacak personelde aranacak genel şartlar sayılırken, kadro bazında özel şartların da ilanlarda gösterileceği hükme bağlanıyor. Bu özel şartların başında ise öğrenim düzeyi geliyor.
Ancak yönetmelik metninde, birden fazla öğrenim düzeyine sahip olan personelin hangi öğrenim düzeyiyle sınava başvurabileceğine dair açık bir hüküm yer almıyor. Bu noktada uygulamaya yön veren görüş yazıları ve yerleşik idari değerlendirmeler devreye giriyor.
Alt öğrenimden unvan değişikliği sınavına girilebilir mi?
Alt öğrenimden unvan değişikliği sınavına girilip girilemeyeceği konusu, mülga Devlet Personel Başkanlığı tarafından verilen görüşle netlik kazanmış durumda. 9 Mayıs 2016 tarihli görüş yazısında, mesleki veya teknik bir öğrenimin devamı niteliğindeki daha üst bir öğrenimden mezun olanların, bu üst öğrenimle kazandıkları unvanlara başvurabilecekleri belirtiliyor.
Buna karşılık, ister mesleki ve teknik olsun ister olmasın, daha alt öğrenime dayalı unvanlara ilişkin kadrolara başvurulmasının mümkün olmadığı açıkça ifade ediliyor. Bu çerçevede, örneğin tekniker unvanını öğrenimle kazanmış bir personelin, daha sonra mühendislik fakültesinden mezun olması halinde tekniker kadrosuna başvurması mümkün bulunmuyor.
Birden fazla unvan kazanılmışsa hangi kadroya başvuru yapılabilir?
Uygulamada sıkça karşılaşılan durumlardan biri de bir personelin farklı öğrenimlerle birden fazla unvan kazanması. Bu noktada da idarenin yaklaşımı net. Daha önce teknisyen unvanını kazanmış, ardından tekniker unvanını da elde etmiş bir personelin, teknisyen unvanlı kadrolar için unvan değişikliği sınavına girmesi mümkün görülmüyor.
Benzer şekilde, teknik öğretmen unvanını kazanan bir personelin, tekniker kadrosuna başvuramayacağı yönünde değerlendirme yapılıyor. Buradaki temel ilke, personelin en son ve en üst öğrenimiyle kazandığı unvan doğrultusunda kariyerine devam etmesi olarak özetleniyor.
Kurumlar alt öğrenim şartı belirleyebilir mi?
Mevzuatta yer alan geçici maddeler, bazı durumlarda kurumlara takdir yetkisi tanıyor. Genel yönetmelikte yer alan geçici hüküm uyarınca, kurumlar özel yönetmeliklerinde, yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihte görevde bulunan personel için daha düşük bir öğrenim şartı belirleyebiliyor.
Ancak bu durum, her kurum için otomatik olarak geçerli değil. Kurumun kendi görevde yükselme ve unvan değişikliği yönetmeliğinde bu yönde açık bir düzenleme bulunması gerekiyor. Aksi halde genel ilke geçerliliğini koruyor ve alt öğrenime dayalı unvanlara başvuru yapılamıyor.
YÖK görüşü uygulamayı nasıl etkiliyor?
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından 20 Aralık 2021 tarihinde verilen görüş yazısı da uygulamayı destekler nitelikte. Bu görüşte, görevde yükselme ve unvan değişikliği sınavlarının “eşitler arası yarışma” ve “fırsat eşitliği” ilkelerine göre yapılması gerektiği vurgulanıyor.
YÖK’e göre, daha üst bir mesleki veya teknik öğrenimden mezun olanların, alt bir unvana ilişkin kadrolara başvurması hakkaniyet ilkesine aykırı bulunuyor. Bu nedenle alt öğrenime dayalı unvan değişikliği sınavlarına başvurunun mümkün olmadığı değerlendiriliyor.
Sonuç: Unvan değişikliği sınavına hangi öğrenimle girilir?
Mevzuat hükümleri ve kurum görüşleri birlikte değerlendirildiğinde ortaya çıkan tablo netleşiyor. Devlet memuru olarak görev yapan personelin, çalıştığı kurumda yapılacak unvan değişikliği sınavına alt öğrenimden girmesi genel kural olarak mümkün bulunmuyor. Personelin, sahip olduğu en üst ve geçerli öğrenimle kazandığı unvan doğrultusunda sınavlara başvurması gerekiyor.
Bu nedenle unvan değişikliği sürecine girmeden önce ilan şartlarının, kurum yönetmeliğinin ve öğrenim durumunun dikkatle değerlendirilmesi, hak kaybı yaşanmaması açısından büyük önem taşıyor.
