Türk tarihinin en önemli devletlerinden biri olan Göktürk Devleti, tarihte “Türk” adını resmi devlet adı olarak kullanan ilk devlet olmasıyla dikkat çeker. Orta Asya’da kurulan bu devlet, geniş sınırları, güçlü ordusu ve Türk kültürüne yaptığı katkılarla tarih sahnesinde önemli bir yer edinmiştir. Göktürkler aynı zamanda Orhun Yazıtları gibi Türk dilinin en eski yazılı kaynaklarını da ortaya koymuştur.
Göktürk Devleti Ne Zaman ve Nerede Kuruldu?
Göktürk Devleti 552 yılında Orta Asya’daki Ötüken bölgesinde kurulmuştur. Devlet, Aşina soyuna mensup Türk boyları tarafından kurulmuş ve kısa sürede geniş bir coğrafyaya hâkim olmuştur.
Kuruluş döneminde devlet yönetimi iki ayrı bölümden oluşuyordu:
Doğu Göktürkleri: Bumin Kağan tarafından yönetilmiştir.
Batı Göktürkleri: Bumin Kağan’ın kardeşi İstemi Yabgu tarafından yönetilmiştir.
Göktürk Devleti bozkır kültürünün etkisi altında gelişmiş ve Orta Asya’da güçlü bir siyasi birlik oluşturmuştur.
Göktürk Devleti’nin Kurucusu Kimdir?
Göktürk Devleti’nin kurucusu Bumin Kağandır. Bumin Kağan, bölgede egemen olan Avarlara (Cücenler) karşı başlattığı isyan sonucunda başarı elde etmiş ve 552 yılında Göktürk Devleti’ni kurmuştur.
Devleti kurduktan sonra “İl Kağan” unvanını alarak yönetimin başına geçmiştir. Ancak Bumin Kağan aynı yıl içinde vefat etmiş ve yönetim daha sonra oğulları ve kardeşleri tarafından sürdürülmüştür.
Göktürklerin Özellikleri Nelerdir?
Göktürkler hem siyasi hem de kültürel açıdan Türk tarihine önemli katkılar sağlamıştır. Göktürklerin öne çıkan özellikleri şunlardır:
Avarlara karşı yapılan isyan sonucunda kurulmuştur.
Başkentleri Ötüken’dir.
Türkleri ikinci kez tek bayrak altında toplamışlardır.
En güçlü dönemlerini Mukan Kağan zamanında yaşamışlardır.
Gök Tanrı inancına sahip olmuşlardır.
İpek Yolu üzerinde hâkimiyet kurmak için mücadele etmişlerdir.
Hayvancılık temel geçim kaynağıdır, sınırlı ölçüde tarım yapılmıştır.
Komşu devletlerle ticari ve siyasi ilişkiler kurulmuştur.
Yönetimde kağan unvanı kullanılmıştır.
Devlet işlerinde danışma meclisi (kurultay) bulunmuştur.
Göktürk Devleti’nin Hükümdarları Kimlerdir?
Göktürk Devleti Doğu ve Batı olmak üzere iki ayrı yönetim şeklinde devam ettiği için birçok hükümdar görev yapmıştır.
Doğu Göktürk Devleti Hükümdarları
Başlıca Doğu Göktürk hükümdarları şunlardır:
Bumin Kağan (551–552)
Kara Kağan (552–553)
Mukan Kağan (553–572)
Tapar Kağan (572–581)
Işbara Kağan (582–587)
Shibi Kağan (609–619)
İllig Kağan (621–630)
Kutlug Kağan (İlteriş Kağan) (682–691)
Kapgan Kağan (691–716)
Bilge Kağan (716–734)
Batı Göktürk Devleti Hükümdarları
Batı Göktürklerin önemli hükümdarları ise şunlardır:
İstemi Yabgu (552–576)
Tardu Kağan (576–603)
Chuluo Kağan (603–611)
Shegui Kağan (611–618)
Tong Yabgu Kağan (618–630)
Göktürklere Ait Destanlar Var mı?
Göktürklere ait en önemli destanlar Ergenekon Destanı ve Bozkurt Destanıdır.
Bozkurt Destanı
Bu destanda büyük bir savaştan sağ kurtulan bir Türk gencinin dişi bir kurt tarafından korunup büyütülmesi anlatılır. Daha sonra bu gencin soyundan Türk boylarının türediği kabul edilir.
Ergenekon Destanı
Ergenekon Destanı ise Türklerin bir vadide uzun süre kaldıktan sonra demir dağı eriterek dışarı çıkmaları ve yeniden güç kazanmalarını anlatır. Bu destan Türklerin yeniden doğuşunu simgeler.
Göktürk Devleti Kaç Yıl Hüküm Sürdü?
Göktürk Devleti 552 ile 744 yılları arasında yaklaşık 192 yıl Orta Asya’da hüküm sürmüştür.
Bu süre boyunca Göktürkler:
İpek Yolu ticaretini kontrol etmeye çalışmış
Çin, Bizans ve Sasani devletleri ile diplomatik ilişkiler kurmuş
Orta Asya’da Türk kültürünün yayılmasına katkı sağlamıştır.
Göktürkler Hangi Boya Mensuptur?
Göktürkler Aşina boyuna mensuptur. Aşina boyunun Hun soyundan geldiği kabul edilir. Bu boy Türk tarihinde askeri gücü ve siyasi liderliği ile ön plana çıkmıştır.
Aşina kelimesi aynı zamanda kurt soyunu simgeler. Bu nedenle Göktürk kültüründe bozkurt sembolü önemli bir yer tutar.
Göktürk Devleti Neden Yıkıldı?
Göktürk Devleti’nin yıkılmasının başlıca nedenleri şunlardır:
İç karışıklıklar ve taht mücadeleleri
Çin’in devletin iç işlerine müdahalesi
Uzun süren savaşlar nedeniyle zayıflama
Türk boyları arasındaki anlaşmazlıklar
744 yılında Uygur, Karluk ve Basmil Türkleri birleşerek Göktürk Devleti’ne son vermiştir.
