Yeni bir işe başlayan çalışanlar için en kritik konuların başında SGK bildiriminin yapılıp yapılmadığı geliyor. Sigorta girişi yapılmadan çalıştırılan kişiler hem hak kaybı yaşıyor hem de ileride ciddi mağduriyetlerle karşılaşabiliyor. Peki yeni işe başlayanlar SGK’nız var mı yok mu nasıl anlayacak, işveren çalışanını SGK’ya ne zaman bildirmek zorunda ve SGK bildirimi nasıl yapılacak? Sosyal güvenlik mevzuatı bu sorulara net hükümlerle cevap veriyor.
Yeni işe başlayanlar SGK’nız var mı yok mu nasıl öğrenebilir?
Çalışmaya başlayan herkes, işe başladığı ilk günden itibaren sigortalı olmak zorunda. Buna rağmen uygulamada bazı çalışanlar sigorta girişlerinin yapılıp yapılmadığını uzun süre fark edemiyor. Oysa SGK kaydının olup olmadığını kontrol etmek oldukça kolay.
Çalışanlar, e-Devlet sistemi üzerinden “SGK tescil ve hizmet dökümü” sorgulaması yaparak sigorta giriş tarihlerini görebiliyor. İşe başlanan tarih ile SGK giriş tarihi arasında uyumsuzluk varsa, bu durum sigortasız çalışma anlamına geliyor. Böyle bir durumda çalışanlar ALO 170 hattı üzerinden ya da doğrudan Sosyal Güvenlik Kurumu’na başvurarak şikâyette bulunabiliyor.
İşveren çalışanını SGK’ya ne zaman bildirmek zorunda?
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu bu konuda açık bir yükümlülük getiriyor. Kanunun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında hizmet akdine tabi olarak çalışan sigortalılar, çalışmaya başladıkları tarihten en geç bir gün önce SGK’ya bildirilmek zorunda.
Bu bildirim, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği ekinde yer alan “Sigortalı işe giriş bildirgesi” ile yapılıyor. Yani işverenin, çalışanın fiilen işe başlamasını beklemeden önce SGK sistemine giriş yapması gerekiyor.
Bu zorunluluk yalnızca kadrolu işçiler için geçerli değil. Stajyerler, mesleki ve teknik eğitim görenler, alan eğitimi alanlar ve bursiyer olarak göreve başlayanlar da bu kapsamda sigortalı sayılıyor ve işe başlamadan önce SGK’ya bildirilmeleri gerekiyor.
İşveren çalışanını SGK’ya ne zaman bildirmek zorunda istisna var mı?
Genel kural işe başlamadan bir gün önce bildirim yapılması olsa da mevzuatta sınırlı istisnalar yer alıyor. İnşaat, tarım ve balıkçılık işlerinde çalışan sigortalılar için işe giriş bildirgesi, çalışmaya başlanılan günün sonuna kadar SGK’ya verilebiliyor.
Bu istisna yalnızca sayılan iş kolları için geçerli. Bunun dışında kalan sektörlerde “aynı gün” ya da “sonradan” bildirim yapılması yasal kabul edilmiyor.
“Deneme süresi var” diyenler için SGK bildirimi zorunlu mu?
Uygulamada sıkça karşılaşılan yanlışlardan biri de deneme süresinde sigorta yapılmaması. “Önce deneyelim, sonra sigorta yaparız” anlayışı hukuken geçerli değil. Deneme süresi de çalışma süresi sayılıyor ve çalışan ilk günden itibaren sigortalı olmak zorunda.
Bu nedenle deneme süresinde sigorta yapılmaması, sigortasız işçi çalıştırma kapsamında değerlendiriliyor ve işveren açısından ciddi yaptırımlara yol açabiliyor.
SGK bildirimi nasıl yapılacak?
İşverenler, SGK bildirimlerini elektronik ortamda yapıyor. SGK bildirimi, e-SGK sistemi üzerinden “sigortalı işe giriş bildirgesi” düzenlenerek gerçekleştiriliyor. Bildirgenin, çalışanın fiilen işe başlamasından en geç bir gün önce sisteme girilmesi gerekiyor.
Bildirimin süresinde yapılması, hem çalışanın sosyal güvenlik haklarının korunması hem de işverenin cezai yaptırımlarla karşılaşmaması açısından büyük önem taşıyor.
Geç bildirimin ve sigortasız çalıştırmanın cezası var mı?
SGK’ya geç bildirilen ya da hiç bildirilmeyen çalışanlar nedeniyle işverenleri ciddi yaptırımlar bekliyor. Mevzuata göre;
İdari para cezası uygulanıyor
Geriye dönük prim borcu çıkarılıyor
Gecikme cezası ve gecikme faizi hesaplanıyor
İş kazası yaşanması halinde ağır tazminat ve cezai sorumluluk doğuyor
Özellikle sigortasız çalıştırılan bir işçinin iş kazası geçirmesi durumunda, işveren açısından hem maddi hem de hukuki sonuçlar çok daha ağır olabiliyor.
Yeni işe başlayanlar SGK konusunda nelere dikkat etmeli?
Yeni işe başlayanlar SGK’nız var mı yok mu sorusunun cevabını işe başladıkları ilk günlerde mutlaka kontrol etmeli. SGK girişinin zamanında yapılıp yapılmadığını e-Devlet üzerinden düzenli olarak sorgulamak, olası hak kayıplarının önüne geçiyor.
Sonuç olarak, işveren çalışanını SGK’ya ne zaman bildirmek zorunda sorusunun cevabı net: işe başlamadan önce. SGK bildirimi nasıl yapılacak sorusu da mevzuatta açıkça düzenlenmiş durumda. Çalışanların ve işverenlerin bu kurallara uygun hareket etmesi, hem yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesini hem de çalışma barışının korunmasını sağlıyor.
