Özgürlük ile sorumluluk arasındaki dengeyi kurabildik mi?
Bir dönem vardı; okul kapısından içeri girildiğinde yalnızca dersler değil, aynı zamanda bir düzen, bir ciddiyet ve bir aidiyet duygusu da karşılar, öğrenciyi sessizce şekillendirirdi. Zaman değişti. Eğitim anlayışı da bu değişimden payını aldı. “Özgürlük” kavramı, özellikle öğrenciler üzerinden yeniden tanımlandı. Serbest kıyafet uygulaması bu dönüşümün en görünür adımlarından biri oldu. Peki, gerçekten özgürlük mü kazandık, yoksa farkında olmadan bazı dengeleri mi kaybettik?
Serbest kıyafet meselesi, yüzeyde basit bir tercih gibi görünse de aslında okul kültürünün önemli bir parçasını temsil ediyordu. Okul forması, öğrenciler arasındaki sosyoekonomik farkları bir nebze örterken, aynı zamanda bir eşitlik hissi de yaratıyordu. Bugün ise koridorlarda sadece renkler değil, farklılıklar da daha belirgin. Kimisi için özgürlük olan bu durum, kimisi için görünmeyen bir baskıya dönüşmüş olabilir. Çünkü çocuklar yalnızca öğrenmez; aynı zamanda kıyaslar.
Ancak mesele sadece kıyafet değil. Asıl kırılma, otorite algısında yaşandı. Öğretmen, bir zamanlar sınıfın tartışmasız rehberiydi. Bugün ise velilerin doğrudan müdahalesine açık, çoğu zaman savunma pozisyonunda bir figüre dönüştü. Öğretmenin sınıf içindeki kararı, artık sınıf içinde kalmıyor. Bir şikâyet mekanizmasıyla kolayca taşınıyor, büyütülüyor, kimi zaman da bağlamından koparılıyor.
Velilerin öğretmeni sorgulaması elbette başlı başına bir sorun değil; aksine sağlıklı iletişimin bir parçası olabilir. Ancak bu sorgulama, öğretmenin mesleki otoritesini zedeleyecek, onu itibarsızlaştıracak bir noktaya geldiğinde, sistemin dengesi bozuluyor. Öğretmen kendini güvende hissetmediğinde, risk almaktan kaçınır. Disiplin sağlamak yerine görmezden gelmeyi tercih eder. Bu da en çok öğrenciyi etkiler.
Peki öğrenciler bu tablonun neresinde? Belki de en kritik soru bu. Çünkü eğitim sisteminin merkezinde olması gereken çocuk, zaman zaman bu tartışmaların gölgesinde kalıyor. Özgürlük adı altında sınırların belirsizleşmesi, otoritenin zayıflaması ve sorumluluk bilincinin yeterince gelişmemesi, öğrenciyi kısa vadede rahatlatabilir. Ama uzun vadede yönsüz bırakır.
Çocuklar yalnızca haklarla değil, sınırlarla da büyür. Disiplin, baskı değildir; doğru kurulduğunda güven verir. Öğretmenin itibarı, öğrencinin öğrenme motivasyonunu doğrudan etkiler. Velinin rolü ise bu dengeyi desteklemek olmalı, bozmak değil.
Bugün geldiğimiz noktada, eğitim sisteminin bozulup bozulmadığını tartışmak yerine, hangi değerlerin aşındığını konuşmak daha doğru olabilir. Çünkü sistem dediğimiz şey, aslında insanlardan, ilişkilerden ve karşılıklı güvenden ibarettir. O güven zedelendiğinde, en iyi müfredat bile eksik kalır.
Belki de yeniden sormamız gereken soru şu: Özgürlük ile sorumluluk arasındaki dengeyi kurabildik mi? Yoksa birini büyütürken diğerini ihmal mi ettik?
Cevap, sınıfların içinde saklı.
