Her aklına esen İHA uçurabilir mi?

Teknoloji baş döndürücü bir hızla ilerliyor. Her konuda yeni cihazlar, aletler ve makinelerle tanışıyoruz. Kısaca İHA dediğimiz İnsansız Hava Araçları da bunlardan. Amatör veya profesyonel kim kullanırsa kullansın tabi olduğu kurallar var. İşte bunları Dikici Hukuk Bürosu’ndan Av. Neda Şentürk Alper’e sorduk.

Türkiye’de insansız hava aracı (“İHA”) kullanımını düzenleyen temel hukuki dayanak nedir? Mevzuatta yakın zamanda nasıl bir değişim yaşandı?

Türkiye’de havacılığın ana omurgasını 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu oluşturuyor. Ancak İHA’ların tescilinden, pilot lisanslarına, uçuş izinlerinden teknik kriterlere kadar olan özel düzenlemelere SHGM’nin yayımladığı İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı’nda (SHT-İHA) yer veriliyor. 30 Temmuz 2026 tarihinde yayımlanan yeni SHT-İHA ile eski yapı kapsamlı şekilde yenilendi; süreçler dijitalleşti ve otonom uçuşlar gibi yeni teknolojilere uyumlu hale getirildi.

Hukuki açıdan tam olarak neye "İHA" diyoruz?

SHT-İHA tanımlarına göre; üzerinde pilot bulunmayan, başka bir noktadan uzaktan kumanda edilen veya önceden programlanarak otonom şekilde işletilen hava araçları İHA kabul ediliyor.

Eskiden İHA’lar ağırlıklarına göre sınıflandırılıyordu. Yeni sistemde bu kategori mantığı değişti mi?

Evet, önemli bir yaklaşım değişikliği oldu. Eskiden 500 gram ile 150 kilogram ve üzeri araçlar İHA0, İHA1, İHA2 ve İHA3 olarak sadece kalkış ağırlığına göre ayrılıyordu. Yeni düzenlemede ağırlık teknik ve tescil açısından önemini korusa da operasyonel yetkilendirmede odak noktası pilotun yetkinliği oldu. Yeni sistemde, P0 (amatör), P1 (ticari) ve P2 (ileri seviye) olmak üzere üç temel pilot yetkilendirme seviyesi bulunuyor.

Her İHA sahibi aracını kaydettirmek zorunda mı? Oyuncak İHA’lar da buna dahil mi?

SHGM bünyesindeki merkezi kayıt sistemi üzerinden tescil ve kimliklendirme işlemleri devam ediyor. Yeni dönemde uzaktan tanımlama (remote identification) ve coğrafi sınırlama (geofencing) gibi güvenlik teknolojileri zorunlu hale getirildi. Ancak belirli teknik kriterleri karşılayan oyuncak niteliğindeki basit İHA’lar bu kayıt ve lisanslama yükümlülüklerinden muaf tutuluyor.

Uçuştan önce izin alma sürecinde nasıl bir kolaylık sağlandı?

Bürokrasiyi azaltan ciddi bir sadeleşmeye gidildi. Eski sistemdeki karmaşık bölge ayrımları ve günler öncesinden başvuru yapma zorunluluğu yerine dijital altyapı getirildi. Artık "yeşil bölge" olarak tanımlanan alanlarda uçuş yapmak için ayrıca uçuş izni almak gerekmiyor. Diğer bölgelerdeki bildirim ve izinler ise SHGM'nin İnsansız Hava Aracı Takip ve Trafik Yönetim Sistemi (İHATTYS) üzerinden anlık ve merkezi olarak yönetiliyor. Ayrıca her uçuş için ayrı risk değerlendirmesi yapma şartı da kaldırıldı.

İHA ile yapılan çekimlerde Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) ve özel hayatın gizliliği bakımından nelere dikkat edilmeli?

İHA’lar gelişmiş kameralar ve sensörler taşıdığı için sadece havacılık hukukunu değil, kişisel verilerin korunması ve ceza hukukunu da doğrudan ilgilendiriyor. Uçuş izni alınmış bir bölgede dahi olunsa, kişilerin rızası olmaksızın evlerinin, özel mülklerinin veya tanımlanabilir yüz/plaka gibi kişisel verilerinin görüntülenmesi ya da kaydedilmesi KVKK ihlallerine ve Türk Ceza Kanunu kapsamında "özel hayatın gizliliğini ihlal" suçuna sebebiyet verebilir. Bu nedenle ticari ve amatör çekimlerde üçüncü kişilerin mahremiyetine özen gösterilmesi hukuki açıdan kritik önem taşır.

İzinsiz uçuş yapmanın veya kurallara uymamanın cezai ve idari yaptırımları nelerdir?

Kayıtsız İHA uçurmak, yetkisiz pilotaj faaliyeti yürütmek veya İHATTYS üzerinden izin/bildirim almadan yasaklı ya da izne tabi bölgelerde uçuş yapmak Türk Sivil Havacılık Kanunu gereğince ciddi idari para cezalarına tabidir. Ayrıca askeri, emniyet veya stratejik bölgelerin izinsiz görüntülenmesi durumunda idari yaptırımların ötesinde adli soruşturmalar ve araçlara el konulması süreçleri de işletilebilmektedir. Türkiye’ye gelen yabancı turistler veya uluslararası ekipler 

Türkiye’de nasıl İHA uçurabilir? İthalat süreçleri nasıl işliyor?

Yabancı tescilli İHA’ların Türkiye hava sahasında uçurulması veya turistlerin yanlarında getirdikleri cihazları kullanabilmesi özel izin süreçlerine tabidir. Yabancı pilotların lisans denkliği ve cihazların geçici tescil/ithalat uygunluk onayları SHGM üzerinden yürütülür. Ticari veya bireysel amaçlı gümrük girişlerinde, teknik güvenlik standartlarına (uzaktan kimliklendirme vb.) uyum kontrol edilir; bu onaylar alınmadan cihazların gümrükten geçirilmesi veya uçurulması mümkün değildir.

İHA sahiplerinin sigorta yaptırması zorunlu mu? 

İHA işleticileri verdikleri üçüncü taraf zararlarından hukuken sorumludur. SHT-İHA Talimatı doğrudan sigorta şartlarını detaylandırmaz; bu zorunluluk 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ile Sivil Hava Araçları Üçüncü Şahıs Mali Sorumluluk Sigortası Hakkında Yönetmelik hükümlerine dayanmaktadır. Bu çerçevede, ticari faaliyet gösteren tüm İHA’lar ile 25 kg üzerindeki (İHA2 ve İHA3) cihazlar için üçüncü şahıs mali sorumluluk sigortası yaptırılması yasal bir zorunluluktur.

Otonom uçuşlar ve kargo/teslimat İHA’larının için yeni mevzuatta bir zemin var mı?

Kesinlikle. Yeni düzenlemenin en yenilikçi yönlerinden biri, görüş hattı ötesi (VLOS dışı) uçuşlar, uzun menzilli operasyonlar ve otonom teslimatlar için “İHA Koridorları” altyapısını ve yazılım sertifikasyonu gerekliliklerini mevzuata dahil etmiş olmasıdır.

Halihazırda İHA lisansı olan mevcut kullanıcılar bu değişiklikten nasıl etkilenecek? 

Eski sistemden kazanılmış haklar korunuyor. Mevcut belge ve lisans sahiplerinin yeni sisteme uyum sağlayabilmesi için 31 Temmuz 2027 tarihine kadar geçiş süresi tanınmış durumda.

Mutlu yarınlar Türkiye’m.

NOT:
30 Ağustos Zafer Bayramı kutluyor,
Gazi Mustafa Kemal ve şehitlerimizi rahmet, sevgi ve minnetle anıyorum.
(M.A)

————————————————————

Sahiplerinin hepsinin pilot lisansı var
12 ülkeden 27 uçak Türkiye’ye geliyor

Kısa adı IAOPA olan (Aircraft Owners and Pilots Association) Uçak Sahipleri ve Pilotlar Derneği, Türkiye’nin tanıtımına büyük katkısı olacak önemli bir etkinliğe imza atıyor.

Fransa, Lüksemburg, Hollanda, Çekya, Almanya, Amerika Birleşik Devletleri, İtalya, Polonya, İsveç, Romanya, Bulgaristan ve Türkiye'den pilotlar, Dostluk ve Kültür Uçuşu için 1-10 Eylül arasında bir araya geliyor. Lüksemburg'dan hareket edecek 22 yabancı tescilli uçak, Türkiye'den katılacak beş Türk tescilli uçakla birleşerek 27 uçaklık uluslararası bir filo oluşturacak. Katılımcılar Türkiye'ye Çorlu Havalimanı üzerinden giriş yapacak. İstanbul'da iki gece konaklayacak olan misafirler, AOPA Türkiye tarafından düzenlenecek karşılama programıyla ağırlanacak. Program kapsamında katılımcılara Türkiye'yi simgeleyen anlamlı armağanlar takdim edilirken, Türk müziğinin seçkin örneklerinin geleneksel enstrümanlarla icra edileceği özel bir kültür akşamı gerçekleştirilecek. Gece boyunca misafirler, Türk mutfağından özenle seçilmiş yöresel lezzetleri tatma fırsatı bulacak. Böylece organizasyonun daha ilk durağında, yalnızca bir uçuş programı değil; dostluk, misafirperverlik ve kültürel paylaşımın ön planda olduğu unutulmaz bir başlangıç hedefleniyor. Uçak filosu ardından Samsun, Ordu-Giresun ve Karadeniz rotasını takip ederek Gürcistan'ın Batum kentine ulaşacak. Daha sonra, uluslararası genel havacılık pilotlarının önemli buluşma noktası Ambassadori Aviation Village’ta konaklayacak olan ekip, dostluk ve kültürel etkileşim programlarına katılacak. Dönüşte Trabzon’dan Türkiye'ye giriş yapacak olan filo, Karadeniz üzerinden Samsun'da konakladıktan sonra Uşak, Selçuk ve İzmir etaplarını tamamlayarak organizasyonu sonlandıracak. Aylar süren planlama ve koordinasyon çalışmaları AOPA tarafından dört farklı koldan yürütüldü. Organizasyon kapsamında havalimanları, kamu kurumları, yer hizmeti kuruluşları, konaklama işletmeleri ve yerel paydaşlarla eş zamanlı çalışmalar yürütülerek katılımcılar için emniyetli, düzenli ve yüksek standartlarda bir operasyon planlandı.

AOPA Türkiye Dostluk ve Kültür Uçuşu, uluslararası bir gezi organizasyonu olmanın ötesinde; genel havacılık alanında ülkeler arasında iş birliğini geliştirmeyi, kültürel etkileşimi artırmayı ve Türkiye'nin havacılık turizmi potansiyelini dünyaya tanıtmayı amaçlıyor. Farklı ülkelerden gelen pilotların Türk pilotlarla aynı rotayı paylaşacağı organizasyonun, uzun vadeli dostlukların ve yeni uluslararası iş birliklerinin kurulmasına da katkı sağlaması bekleniyor. Organizasyon boyu gerçekleştirilecek uçuşlar AOPA Türkiye'nin dijital platformlarından takip edilebilecek; rota üzerindeki gelişmeler ve önemli anlar kamuoyuyla paylaşılacak.

AOPA Türkiye, genel havacılığın gelişimi, uluslararası uçuşların kolaylaştırılması ve Türkiye'nin yabancı pilotlar için güvenli ve tercih edilen bir destinasyon haline gelmesi amacıyla çalışmalarını diye konuşan AOPA Uçak Sahipleri ve Pilotlar Derneği Başkanı, uçak sahibi ve pilot Turgut Kulaçoğlu IAOPA’ın ticari amacı olmayan sportif havacılık için amacıyla 1939 yılında kurulduğunu belirterek şöyle dedi: “IAOPA pilotları olarak dünya çapında 77 ülkede 225 bin uçak ve 600 binden fazla üyemizle dünyanın en büyük havacılık topluluğunu temsil ediyoruz. Avrupa’da ise 33 ülkede 24 bin uçak ve 40 bin pilot ile Amerika’dan sonraki en büyük filonun içerisindeyiz. AOPA Türkiye olarak hava aracı sahibi 50 faal üyemiz var. Merkez İstanbul’da olup ülkemizin her tarafından aynı amaçları taşıdığımız üyelerimiz ve sportif havacılığın yoğun olduğu illerde temsilciliklerimiz bulunmakta.”