Yapay zekâya yeşil rota

YAYINLAMA: | GÜNCELLEME:

COP31'in ilk haftasında Türkiye 26 milyar doları aşan yeşil yatırım ortaklığına imza atarken Antalya'dan çıkan asıl mesaj şu oldu: İklim mücadelesinin yeni ağırlık merkezi, sanayinin elektrifikasyonu ve yapay zekânın sorumlu kullanımı.

 

Antalya'da COP31'in ilk haftası, somut eylem için net bir ivmeyle kapandı. Masada pek çok başlık vardı, ama iki öncelik diğerlerinin önüne geçti: Endüstrinin elektrifikasyonu ve sorumlu yapay zekâ. Bu tercih tesadüf değil. İklim gündemi artık genel hedeflerden çok, üretimin, enerjinin ve teknolojinin nasıl dönüştürüleceği sorusu etrafında şekilleniyor.

 

Toplantının ölçeği de bu dönüşümün ağırlığını yansıtıyor. Liderler Zirvesi'ne 100'den fazla dünya lideri katıldı, konferansa 100 binden fazla katılımcı kayıt yaptırdı. Ancak bir COP'u değerlendirirken katılım sayısından çok masadan kalkan taahhütlere bakmak gerekir. Bu kez o taahhütlerin önemli bir bölümü Türkiye'nin hanesine yazıldı.

 

TÜRKİYE'NİN MASASI

 

Türkiye, ilk haftada 26 milyar doları aşan yeşil yatırım için ortaklıklar imzaladı. Bunların en büyüğü, Çin ile yenilenebilir enerjide imzalanan 15 milyar dolarlık anlaşma. Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) REACT'e katıldı ve beş yıl içinde Türkiye'ye 6 milyar dolar yatırım yapmayı planlıyor. Kalkınma bankalarıyla imzalanan anlaşmalar ise 5,1 milyar dolara ulaştı. Bu rakamlar arasında ayrım yapmak gerekiyor. Bir kısmı imzalanmış anlaşma, bir kısmı ise beş yıla yayılan bir yatırım planı. Yine de tablo, Türkiye'nin ev sahipliğini bir diplomasi vitrininden yeşil finansmana erişim kanalına çevirmeye çalıştığını gösteriyor.

 

Diğer taahhütler de farklı öncelik alanlarına yayıldı. Norveç, Kanada ve Birleşik Krallık 2030'a kadar 10 milyar dolarlık iklim finansmanı seferber etmeyi taahhüt etti. Asya Kalkınma Bankası, Yeşil İklim Fonu, Cook Adaları ve Palau hükümetleri, 14 Pasifik ada topluluğunu desteklemek için 1 milyar doların üzerinde kaynak seferber edecek bir program başlattı. Hayırsever ortaklar, metan ve süper kirleticilere yönelik eylemler için 480 milyon dolar, Süper Kirletici Ülke Eylem Hızlandırıcısı için de 25 milyon dolar açıkladı. Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu (IFAD) ise 70 milyon dolarlık bir tahvil duyurdu. Başkanlık; İklim Uygulama Köprüsü (BRIDGE), Sürdürülebilir Kentsel Dayanıklılık Finansman Mekanizması (SURFF) ve İstanbul Sıfır Atık Eylem Platformu dahil bir dizi girişim başlattı. Sağlıktan tarıma, yeşil sanayileşmeden çocuklar ve gençlere uzanan başka girişimler de bunlara eşlik etti.

 

İş dünyasının ilgisi de dikkat çekiciydi. TOBB İş Forumu 4 bin işletmeyi Antalya'da bir araya getirdi ve bir COP'ta düzenlenen en büyük iş forumu oldu. Forumun odak alanlarının elektrifikasyon, şehirler, yapay zekâ ve finansman olması, iş dünyasının iklim gündemini artık bir uyum yükü olarak değil, yatırım ve rekabet meselesi olarak gördüğünü düşündürüyor.

 

BİRİNCİ SINAV: ELEKTRİFİKASYON

 

Elektrifikasyon, Başkanlığın amiral gemisi önceliği. COP31'in "elektrik çağını" başlatma iddiası, bu önceliğin etrafında küresel bir hareket oluşturma çabasına dayanıyor. Hedef de net: 35’te 35 vizyonuyla elektriğin nihai enerji tüketimindeki payını 2035'e kadar yüzde 35'e çıkarmak.

 

İKİNCİ SINAV: YAPAY ZEKÂ

 

Antalya'nın ikinci önceliği, ilkinden ayrı düşünülemez. Yapay zekâ, elektrik sistemleri ve diğer kaynaklar üzerinde artan bir talep oluşturuyor. Yani elektrifikasyon hedefini zorlayan unsurlardan biri. Öte yandan veri merkezleri enerji sistemlerinin yönetiminde pratik bir rol oynayabilir. Şebeke verimliliğinden yenilenebilir enerjinin entegrasyonuna, sanayinin karbonsuzlaştırılmasından iklim riski modellemesine kadar yapay zekâ uygulamaları iklim çözümlerini hızlandırabilir.

 

Antalya Yapay Zekâ Taahhüdü, denklemin bu iki tarafını birlikte ele alıyor. Gönüllülük esasına dayanan Taahhüt dört alanda eylem öngörüyor. Birincisi, yapay zekâ altyapısının sürdürülebilir şekilde inşa edilmesi ve beslenmesi. İkincisi, yapay zekânın yaşam döngüsü boyunca sorumlu biçimde tasarlanması, yönetilmesi veya satın alınması. Üçüncüsü, çevresel etkilerinin değerlendirilip raporlanması. Dördüncüsü ise gelişmekte olan ülkelerde, en az gelişmiş ülkelerde ve Küçük Ada Gelişmekte Olan Devletlerde iklim eylemi için finansal desteğin ve teknik altyapının güçlendirilmesi. İmzacılar bu ilkelerin ötesinde; enerji ve çevre verilerinin paylaşılmasından yeşil veri merkezi gerekliliklerine, kaynak verimli tasarımdan e-atık ve döngüselliğe, beceri geliştirmeden bilgi işlem kapasitesine kadar somut taahhütler de belirleyebiliyor. Yapay Zekâ Destekli Temiz Teknoloji Girişimi ise umut vadeden çözümleri pilot aşamadan geniş çaplı kullanıma taşımayı amaçlıyor. Başkanlık ayrıca Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU), UN-Habitat ve UNFCCC ile birlikte yapay zekâ, dijital ikizler ve nesnelerin internetinin kentsel iklim eylemini nasıl hızlandırabileceğine dair bir eylem çağrısı başlatıyor.

 

İlk karşılık güçlü. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır'ın açıkladığı verilere göre dün sabah itibarıyla Taahhüt 80 destek beyanı ve 271 somut taahhüt aldı. Kacır'ın değerlendirmesinde öne çıkan cümle, yapay zekânın geleceğinin yalnızca teknolojik gelişmelerin doğal seyrine bırakılamayacağı vurgusu. Bu, Taahhüt'ün asıl gerekçesini de ortaya koyuyor. Yönlendirilmeyen bir teknoloji, iklim mücadelesine çözüm olmak yerine yük olabilir.

 

COP31 Başkanı Murat Kurum da aynı çizgide: "Sanayi ve teknoloji, iklim çözümünün bir parçası olmalıdır." Kurum'a göre yapay zekâ ve temiz teknolojiler, imalat ve tarım gibi kaynak yoğun sektörlerde büyümenin, malzeme ve enerji kullanımında buna karşılık gelen bir artış olmadan sürmesine imkân tanıyor.

 

RAKAMLARDAN SAHAYA

 

Antalya'dan çıkan tablonun ortak paydası belli. COP31, teknolojiyi uygulamaya dönüştürmeye odaklanıyor. Ancak bu yazıda aktardığım rakamların önemli bir bölümü henüz taahhüt, plan ve hedef. Sıfıra yakın emisyonlu sanayi üretiminin yatırımı, uygulanması ve ölçeklendirilmesi rekabet gücünü ve kalkınmayı destekleyebilir. Yeni ortaklıklar da projelerin gösterim aşamasından ticari uygulamaya geçmesine yardımcı olabilir. Bunun gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini ise sahada görülecek sonuçlar belirleyecek.

 

Elektrik çağı Antalya'da ilan edildi. İki sınavı ise fabrikalarda, şebekelerde ve veri merkezlerinde verilecek.

Yorumlar
Yorumlar yükleniyor...
Daha fazla yorum yükle...