Savaşta seçim: 2026 Rus parlamento seçimleri neden önemli?

Rusya’da 3 günlük parlamento seçimleri yapıldığı haberlerini okumuşsunuzdur. Pazar günü seçimlerin son günü idi ve Rusya- özel olarak Moskova- yoğun dron saldırıları ile güne başladı. En son seçimler 2021’de yani Ukrayna Savaşı başlamadan yapılmış Kremlin’i destekleyen ve Kremlin tarafından desteklenen Birleşik Rusya (Edinaya Rossiya) parlamentonun 2/3’ünü kontrol etmeyi başarmıştı. O günden bugüne partinin siyasal kontrol alanında bir daralma olmadığı düşünülüyor. Fakat bu beklenen sonuç, Rusya’daki seçimlerin dron saldırıları altında, 5. Yılını tamamlamaya doğru giden bir savaşın içerisinde gerçekleşmesinin- gerçekleşebilmesinin önemini azaltmaz.

SEÇİMLER KAZANANIN BELLİ OLDUĞU BİR TİYATRO DEĞİL (KAZANAN BELLİ OLSA DA)

Batı medyası seçimlerin bir tür tiyatro olduğu üzerinden analizlerle dolu; sonuçta rejimin meşruiyetini sarsmayacak ve iktidar partisini alaşağı etmesi beklenmeyen bir seçim sonucu ile karşılaşacağız muhakkak. Ama bu seçimlerin Rusya ve Kremlin için önemli olduğu gerçeğini değiştirmiyor. Bazı analizler bu önemi Putin rejiminin meşruiyetini pekiştirme ihtiyacına bağlamış. Elbette meşruiyet önemli fakat Rusya’da rejimin meşruiyetle ilgili bir sıkıntısı varmış görünmüyor. Zaten Putin ve Kremlin de seçimleri bir meşruiyet mevzusu olmaktan ziyade Ukrayna Savaşı’na verilen desteğin gücünün görünmesi zeminine oturttular.

Ukrayna Savaşı, tabi ki basit bir savaş değil. Bugün Kremlin’in ağzıyla “özel operasyonun” amaçlarına ulaşılmakta bir zorluk çekildiği için Rusya 2022 Şubat’ında dillendirdiği tarih tezlerini hakim söylemin (Rusya Batı/Ukrayna’ya karşı kendini savunuyor) gerisine attı. Denilebilir ki o gün dillendirilen o tezler, Rus Dünyasi (Russkiy Mir) için sorumluluk alma ve o dünyanın otonom siyasal, kültürel kodlarını savunma söylemi Kremlin’in gözünde Rusya için bir konum, statü ve dünyada bir yer çiziyordu. Kremlin kendi meşruiyetini bu misyona bağlıyor, dolayısıyla seçimlerde de Ukrayna Savaşı’na verilen destek ile dolaylı bir meşruiyet edinimi sağlıyor. Bunlar doğru fakat savaşın 5. Yılındayız, dolayısıyla bugün sürmekte ve sürünmekte olan savaşın devam etmesi için verilen desteğin sadece meşruiyet ediniminden daha önemli bir anlamı var. Böylece Kremlin, savaşın tüm negatif etkisine, küçülen ekonomiye, vurulan depolar nedeniyle batan küçük girişimcinin acılarına, Moskova ve San Petersburg’daki benzin kuyruklarına rağmen halkın savaşı sürdürme kararlılığı içinde olduğunu gösterecek. Kamuoyu yoklamaları savaşa desteğin azalmadı yönünde. Savaşın negatif etkilerini halk hissediyor ama özellikle dron ve füze saldırıları gibi doğrudan askeri saldırılar halkın Rusya’nın maksimalist savaş amaçlarını desteklemesini güçlendiriyor. Bu atmosferde seçime giren tüm partiler savaş yanlısı olduklarından- resmi olarak Savaşı desteklemeyen tek parti Liberal Yablaka Partisinin ağustos ayında parti listesi ile seçimlere katılımı Anayasa Mahkemesince engellendi- Kremlin sadece Kremlin'i destekleyen ve “eski elitin/silovski” ağır toplarını listesinde barındıran Birleşik Rusya’nın kazanmasını istemiyor; seçimlere katılımın da yüksek oranda olmasını arzu ediyor.

UKRAYNA SEÇİMLERİ YAPAMIYOR

Parlamento seçimlerini Rusya’nın gerçekleştirebilmesi ile Ukrayna yönetiminin seçimleri savaştan sonraya erteleyen genel tutumu arasında derin bir fark var. Bu fark- ki Kremlin tarafından kullanılacaktır- savaş esnasında birbirini yıpratma kabiliyeti sergileyen ve savaş nedeniyle milliyetçi söylem altında halkı örgütleme gücü tavan yapmış iki aktörün devlet-toplum bütünleşmesi oyununda eşit güce sahip olmadığını gösteriyor. Ukrayna’nın seçimleri savaş sonrasına ertelemesinin tek nedeni Zelensky’nin onaylanma oranları konusundaki endişeler olmasa gerek. Öncelikle Ukrayna seçimleri işgal altındaki, Rusya’ya referandumlar ile bağlanmış bölgelerde gerçekleştiremeyecek. Kiev, çok başarılı bir direniş savaşı verse de savaş amacına yani işgal altındaki Ukrayna topraklarını kurtarmaya yaklaşabilmiş değil. Hatta bugün gerçekleşen Rus Parlamento seçimleri bu topraklarda yani Rusya’nın yeni eyaletlerinde de gerçekleşiyor. Ukrayna’nın kendi seçimlerini bu topraklarda yapamayacak olması defacto bölünmeyi siyasi olarak kabul etmek anlamına gelebilir. Hukuki bir sonuç doğurmasa da hangi toprakta kimin seçim yapılmasını örgütleyebildiği, yeterince sembolik. Dahası Ukrayna içerisinde Batı var, bu yüzden seçimleri demokratik seçimler çerçevesinde gerçekleştirmek zorunda. Rusya, seçimler ile demokrasiyi yan yana getirmek gibi bir derde sahip değil. Demokrasi olup olmamak- mutlaka Rusya’da birileri için önemli ama- otarki (kendi kendine bir dünya olmak) Rus siyasi kültüründe gönül tellerini daha çok oynatan bir kavram. Kiev ise kendi varoluş alanını Batı dünyasının parçası ve ileri savunma hattı olmaya oturttu. Bu nedenle herhangi bir seçim oyunu Batı’nın desteğinin sınırlarını, farklı Batılı aktörlerin farklı Batı yanlısı adaylara desteği olup olmayacağı sorusunu beraberinde getirecek. Kiev, bu açıdan endişelerinde haklı fakat bundan sonra seçim yapıp uzayan bir savaşta savaş amaçlarına halk desteğini sağlamış bir muhatap bulacak karşısında.

KREMLİN’İN SINAMALARI

Bu seçimler Rusya için ayrıca üç şeyin denendiği bir seçim oluyor. Birincisi, Rusya’nın yeni eyaletlerinde yani bir zamanlar Ukrayna toprakları olan yerlerde bu ilk seçim. Seçimlere katılımın yüksek olması, asayişin bozulmaması, dron saldırılarına rağmen seçim prosedürünün işlemesi Rusya için başlı başına bir güç gösterisi olacak. İkincisi, Rusya oyunu kullanan memnuniyetsizlerin temel dertlerini görme ve söylem ile eylemlerini bu memnuniyetsizlerin konsolidasyonu için ayarlama fırsatı yakalayacak. Savaş karşıtı olan muhalefet partisi yok ama seçime giren bir sürü muhalif parti var. Komünistler ve sol- ki kendi içerisinde farklı komünist ve sosyal demokrat partilere bölünmüş durumdalar- eğer oylarını artırırlarsa bu halkın sosyal reform beklentisi içerisinde olduğunu gösterecek. Gençlerin desteklediği partiler var, orta sınıfın desteklediği partiler var, aşırı sağ-ultra milliyetçi partiler var, özel teşebbüssün desteklenmesi gerektiğini düşünen liberal partiler var. Kamuoyu hem savaşı hem Kremlin’i hem de hangi sosyal-ekonomik arzuyu gönlünde taşıyor Rus siyasal eliti bunu görecek. Üçüncü ve en önemlisi herkesin yazdığı “yeni elit” meselesi. Bu seçim Rusya’nın yeni elit yaratma projesinin ilk ayağı.

YENİ ELİT VE ELİT DÖNÜŞÜMÜ

Aslında elit dönüşümü Rusya’da yadırganacak bir şey değil. Daha önce Putin reformlarının en kritik ayağı oligarkların tasfiyesi ve boşluğun merkezi ve yerel düzeyde Kremlin’e bağlı, devletleştirilmiş dev şirketlerin başına geçmeye aday bürokratik, teknokratik, istihbarat ve askeri deneyimi de olan kadrolarla (silovski) doldurulmasıydı. Bugün yeniden bir elit dönüşümü ihtiyacı hasıl olmuş görünüyor. Eski dönüşümden farklı olarak eski elitin ağır topları tasfiye edilmiyor ama yeni bir elitin bir gün siyaseten “ağır top” olmasının önü açılıyor. Putin yeni elitleri ta 2024 yılında Ukrayna Savaşı’na katılan yaralı veya yarasız savaştan dönüp Rusya’da günlük hayata tekrar entegre olanlar olarak duyurmuştu. Eski savaşçılar ve gaziler parti listelerinde geniş oranda yer buldular. Putin ve Kremlin’in böylece ikinci bir Wagner vakasını akıllıca bertaraf ettiğini, Rusya’nın büyük güç mücadelesini sürdürme azmini savaş sahası deneyimini parlamentoya getirerek Ukrayna Savaşı ötesine taşıdığını düşünenler var. Eski elitler hala varlığını sürdürdükleri için yeni elitlerin savaş sahasından taşıdıkları coşkuyu hızlıca yerel ve merkezi siyasetin parçası yapması da mümkün değil. Kremlin, bu elit dönüşümü hamlesi ile Rusya için savaşan ve savaşacak olanları iktidar ve sistemik muhalefetin doğal parçası haline getiriyor. Merkezin bu dönüşümden çok çekinmediğini, kendi içinde karalara bağlanmadığını da görüyoruz. Savaşma azmi açısından göğüslere madalya takmaktan daha büyük bir motivasyon. Rusya ilk adımda şunu göstermek zorunda ama, kamuoyu bu yeni eliti seçecek kadar destekliyor.

Sözün özü, seçimlerin kimin kazanacağının (bir sürpriz yaşanmayacaktır) ikincil önem taşıdığı bir seçimle karşı karşıyayız. Bu cümleyi kurmamıza rağmen Moskova için son derece önemli bir seçim bu seçim. Ayrıca Kremlin kaybedebilir de- eğer katılım oranı düşük olursa (böyle bir beklentim yok). Kremlin’in bu seçimle neler kazandığını, en önemlisi yeni bir elit kazanıp kazanmadığını ise yakın gelecekte göreceğiz.