Varlık içinde yokluk
Geçmişin en büyük yapıları mabetlerdi. Şimdinin en büyük yapıları AVM’ler oldu. İnanan insandan tüketen insana doğru yol alıyoruz. İnsan, iç âleme yolculuktan tüketim yolculuğuna yöneliyor hızla.
Modernite ve popüler kültür, insanı dönüştürüyor. Toplu yaşamdan bireysel yaşama, doğal ve gerçek olandan sanala, bilgiden enformasyona, derinlikten yüzeyselliğe kayıyoruz. Çevremizdeki hayata yolculuk hızlandıkça içimize yolculuk yavaşlıyor. Dış âlem renklendikçe iç âlem renklerini yitiriyor. Ve kendinden giderek uzaklaşan, tek tip hayata zorlanan, eşya ve varlığı görmekten, okumaktan ve anlamaktan uzaklaşan insan; varlık nedeninden ve kendini bilmekten de uzaklaşıyor belki de bilmeden. Giderek kabaran “ben”lik ve her şeye hâkim olma sevdasıyla hortlayan kibir, insanı güzel olmaktan da uzaklaştırıyor. Şüphe, suçluluk, şiddet sarmalı sıradan bir davranış alışkanlığına dönüşüyor. Güzel’e yolculuk aksıyor.
Ne var ki insan, uzaklaştığı değerlerin yokluğunu da hissediyor giderek.
MODERN ŞEHİRDE YEREL İHTİYAÇ
İnsan bir alışkanlığından, bir değerinden, bir özelliğinden uzaklaşıyorsa bu onu rahatsız eder. Uzaklaştığı değerlere daha fazla sarılma ihtiyacı hisseder. Örneğin, kırsal yaşamdan büyük şehre göç edenler, kent hayatına geçip kendilerince modernleştiler. Ama şehirli köylüler, geleneklerine daha fazla sarılmanın gayreti içinde oldular. Villaların içinde köy odaları yapılmaya başlandı. Böylece geleneksel çizgi ve anlayışın modern hâli ortaya çıktı.
Neden bu dualite yaşanıyor? Çünkü insan kolayca değişmiyor. Alışkanlığını yitirmek istemiyor. Alıştığını taşımak istiyor. Dahası insan, hızlıca değişime zorlandığında bocalıyor, zorlanıyor, kendini değersiz hissediyor. Dolayısıyla modern hayatın yorgun kentlileri yavaş yavaş köylerinin yolunu tuttular. Her yaz yahut fırsat buldukça gittikleri köylerine kesin dönüş yapmak isteyenler az değil.
Köydekiler modern şehir hayatına öykünürken, şehirdekiler köydeki geleneklerini koruyarak kentli olmanın arayışındalar. Öyle ki neredeyse her köyün bir derneği var. İlçelerin, illerin çeşitli dernekleri, vakıfları var kalabalık kentlerde. Bu derneklerin açtığı geleneksel yaşam alanlarında insanlar köylerini, köylülüklerini, yerel değerlerini hatırlamanın, yaşamanın eşsiz tadını çıkarıyor.
Konunun bir de ticari yönü var. Yerel değerlere duyulan ihtiyaç, modern kent insanını yerel eşyalara, gıdalara ve objelere de yöneltti. Organik gıdalar, geleneksel kıyafetler, eski takılar modern şehir insanını giderek daha fazla cezbediyor. Yani bugün büyük şehirler modern hayatı yaşıyor ama yerel hayatı da özlüyor, yaşamak istiyor. Küresel dünyanın ışıltılı, sanal dayatmalarına rağmen metropol kentler direniyor ve yerel değerleri yaşatmaya uğraşıyor bağrında. Hem küresel istekleri yerel ihtiyaçlara doğru dönüştürüyor hem de yerel özellikleri modernleştirmeye çalışıyor. Ve sonuçta kendisine has bir sentez çıkıyor büyük şehirlerde. Bunun en güzel örneklerinden biri İstanbul’dur. Ancak bu gayret, modern hayatın beraberinde getirdiği yalnızlığı gidermeye yetiyor mu?
SOKAĞIMIZ YOK ÇEŞMEMİZ DE
Modern hayatın akıllı gökdelenlerinde âdeta çevresinden yalıtılmış olarak yaşamaya çalışan insan, sanal ortamın hâkim olduğu bir hayatın kurbanı oluyor giderek.
Öyle akıllı siteler ki uzaktan kumandayla açıyorsunuz garaj kapılarını. Yerin metrelerce derinine bırakıyorsunuz aracınızı, sonra asansörle metrelerce yukarı çıkarak yeryüzünden uzaklaşıyorsunuz. Elektronik anahtarınızla, şifrenizle giriyorsunuz hücrenize. Ve yaşıyorsunuz. Belki de daha kapı açılırken ışıklarınız, televizyonunuz açılıveriyor, isterseniz müzik. Hepsi uzaktan kumandalı. Yerden metrelerce yukarıda şehir meydanından, topluluktan, insandan, iletişimden, böcekten uzaklaşılıyor.
Etrafınızda sesler, bilgiler, veriler, görüntüler, aslında isteyebildiğimiz her şey var. Tek eksiğimiz insanlar ve doğal bir hayat. Belki gökyüzüne yakınsınız ama aranızdaki renkli kalın camlar semayı bile olduğu gibi göstermiyor. Sokağımız yok, çeşmemiz yok, alışveriş yaptığımız manav yok, kapımızda eşik yok. Annemiz yok, babamız yok, kardeşler zaten yok. Aslında bunların çoğu var ama bireyselleşen hayatımızın içinde yoklar ne yazık ki. Dostumuz var belki ama uzakta hepsi. Telefonla, elektronik aletlerle ancak görebiliyoruz onları, görmek denilebilirse.
Bu kadar yokluğun içinde insan da yok oluyor aslında. Bu kadar yokluk, içgüdülerimizi şahlandırırken gönül dünyamızı, duygularımızı sınırlandırıyor, eritiyor. Uzaklaştırıyor bizi bizden, değerlerimizden. Heybetinden hayâ ettiğimiz mabetlere bile yukarıdan bakar olduk. İnsanlardan uzaklaştıkça onlarla sohbete de hasret kaldık. Ve sosyal medyanın lakırdıları yetişti imdadımıza. Şehir meydanlarında değil sosyal medyanın sanal meydanlarında dolaşmaya başladık.